ارائه مدل تصمیم گیری چندمعیاره برای اولویت بندی پروژه های عمرانی شهرداری ها با تأکید بر محدودیت منابع مالی

ارائه مدل تصمیم گیری چندمعیاره برای اولویت بندی پروژه های عمرانی شهرداری ها با تأکید بر محدودیت منابع مالی

غلامعباس سلیمانی جامی1 ابراهیم عبودی تیزابی2

1) کارشناس ارشد مهندسی عمران
2) کارشناسی ارشد مدیریت ساخت

کد IOI مقاله : ACDK-ACZHFF
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    محدودیت منابع مالی، افزایش هزینه‌های اجرای پروژه‌های عمرانی، تعدد نیازهای زیرساختی، رشد مطالبات شهروندان و ضرورت تحقق هم‌زمان اهداف اقتصادی، اجتماعی، محیط‌زیستی و فنی، موجب شده است که انتخاب و اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی به یکی از پیچیده‌ترین مسائل تصمیم‌گیری در مدیریت شهری تبدیل شود. در بسیاری از شهرداری‌ها، تصمیم درباره اجرای پروژه‌ها همچنان متأثر از قضاوت‌های فردی، فشارهای اجتماعی و سیاسی، استمرار پروژه‌های نیمه‌تمام، توزیع سنتی اعتبارات و ملاحظات کوتاه‌مدت است؛ در حالی که در شرایط محدودیت بودجه، انتخاب نادرست پروژه می‌تواند موجب پراکندگی منابع، طولانی‌شدن زمان اجرا، افزایش هزینه‌های نهایی و کاهش بهره‌وری سرمایه‌گذاری شهری شود. ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر ارائه یک مدل تصمیم‌گیری چندمعیاره برای اولویت‌بندی پروژه‌های عمرانی شهرداری‌ها با تأکید ویژه بر محدودیت منابع مالی است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر توسعه یک مدل تصمیم‌یار است. در مدل پیشنهادی، ابتدا پروژه‌های فاقد حداقل شرایط فنی، قانونی، مطالعاتی و اجرایی از فرایند انتخاب حذف می‌شوند. سپس پروژه‌های واجد شرایط بر اساس مجموعه‌ای از معیارهای فنی، اقتصادی ـ مالی، اجتماعی، محیط‌زیستی، ایمنی و ریسک، عدالت فضایی، آمادگی اجرایی و هم‌راستایی با برنامه‌های توسعه شهری ارزیابی می‌شوند. برای تعیین وزن معیارها، استفاده از روش AHP یا AHP فازی پیشنهاد شده و برای رتبه‌بندی گزینه‌ها، روش TOPSIS یا TOPSIS فازی به کار گرفته می‌شود. در مرحله نهایی، رتبه‌بندی حاصل با یک مدل انتخاب سبد پروژه و قید بودجه تلفیق می‌شود تا مشخص شود کدام ترکیب از پروژه‌ها بیشترین ارزش عمومی را در سقف منابع مالی موجود ایجاد می‌کند. بررسی ادبیات جدید نشان می‌دهد که استفاده از روش‌های چندمعیاره در مدیریت زیرساخت و سرمایه‌گذاری عمومی، به‌ویژه در شرایط محدودیت منابع، رو به گسترش است. مطالعات جدید بر ضرورت ترکیب کارایی اقتصادی با ریسک، قابلیت اجرا، پیامدهای اجتماعی، محیط‌زیستی و عدالت تأکید کرده‌اند. همچنین، رویکردهای جدید مدیریت دارایی، تصمیم‌گیری را از انتخاب صرف یک پروژه به سمت خلق ارزش در چرخه عمر دارایی سوق داده‌اند. بر این اساس، مدل پیشنهادی پژوهش حاضر، علاوه بر رتبه‌بندی پروژه‌ها، سازوکاری برای جلوگیری از انتخاب پروژه‌های پرهزینه و کم‌اثر و همچنین جلوگیری از پراکندگی اعتبارات در تعداد زیادی پروژه فراهم می‌کند. انتظار می‌رود استقرار این مدل بتواند شفافیت، قابلیت دفاع کارشناسی، کارایی تخصیص منابع و اثربخشی سرمایه‌گذاری‌های عمرانی شهرداری‌ها را ارتقا دهد.

کلمات کلیدی : تصمیم‌گیری چندمعیاره اولویت‌بندی پروژه پروژه‌های عمرانی شهرداری محدودیت منابع مالی ahp topsis مدیریت پروژه تخصیص بودجه مدیریت دارایی زیرساختی