برنامه‌ریزی شبکه فضای سبز شهری چندعملکردی با تأکید بر تاب‌آوری اقلیمی، تنوع زیستی و عدالت اجتماعی: چارچوبی روش‌شناختی

برنامه‌ریزی شبکه فضای سبز شهری چندعملکردی با تأکید بر تاب‌آوری اقلیمی، تنوع زیستی و عدالت اجتماعی: چارچوبی روش‌شناختی

فواد حسین زاده1

1) دکترای مدیریت استراتژیک

کد IOI مقاله : ACDK-ACZKZA
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    فضای سبز شهری در دهه‌های اخیر از یک عنصر تزئینی به یک زیرساخت چندعملکردی حیاتی تحول یافته است که هم‌زمان نقش‌های زیست‌محیطی، اجتماعی، اقتصادی و اقلیمی ایفا می‌کند. با این حال، رویکردهای سنتی برنامه‌ریزی فضای سبز، اغلب بر معیارهای کمی (سرانه فضای سبز) یا معیارهای تک‌بعدی (دسترسی فیزیکی) متمرکز بوده‌اند و کمتر به ماهیت چندعملکردی، پیوستگی شبکه‌ای و توزیع عادلانه این فضاها توجه کرده‌اند. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی روش‌شناختی و یکپارچه برای برنامه‌ریزی شبکه فضای سبز شهری چندعملکردی، با تأکید هم‌زمان بر سه مؤلفه «تاب‌آوری اقلیمی»، «تنوع زیستی» و «عدالت اجتماعی»، تدوین شده است. این پژوهش از نوع بنیادی–کاربردی و با رویکرد روش‌شناختی–توسعه‌ای است و در آن چارچوبی شش‌مرحله‌ای شامل «ارزیابی خدمات بوم‌سازگانی فضای سبز»، «تحلیل پیوستگی شبکه سبز»، «سنجش نیاز اقلیمی و آسیب‌پذیری حرارتی»، «تحلیل عدالت فضایی در دسترسی»، «طراحی و بهینه‌سازی شبکه چندعملکردی» و «تدوین راهبردهای اجرایی و پایش» پیشنهاد می‌شود. ابزارهای تحلیلی مورد استفاده شامل GIS، سنجش از دور، تحلیل خدمات بوم‌سازگانی (InVEST)، تحلیل پیوستگی منظر (Circuitscape)، شاخص‌های آمار فضایی، مدل‌سازی اقلیمی خرد (ENVI-met) و بهینه‌سازی چندهدفه مکانی است. چارچوب پیشنهادی بر پایه چهار بعد اصلی «بوم‌شناختی»، «اقلیمی»، «اجتماعی» و «کالبدی» و ۲۰ زیرشاخص بنا شده است. نوآوری اصلی این پژوهش، ارائه ساختاری منسجم است که به‌جای تمرکز بر «سرانه فضای سبز»، بر «شبکه چندعملکردی» تأکید می‌کند؛ به‌گونه‌ای که هر لکه سبز، هم‌زمان در خدمت کاهش جزایر حرارتی، حفظ تنوع زیستی، تقویت پیوستگی منظر و تأمین عدالت اجتماعی قرار گیرد. چارچوب پیشنهادی می‌تواند به‌عنوان الگویی قابل تعمیم در برنامه‌ریزی فضای سبز شهری در شهرهای مختلف با شرایط اقلیمی و اجتماعی متفاوت به‌کار گرفته شود.

کلمات کلیدی : فضای سبز شهری زیرساخت سبز چندعملکردی خدمات بوم‌سازگانی تاب‌آوری اقلیمی تنوع زیستی عدالت فضایی پیوستگی منظر