بازآفرینی شهری مقاوم به حریق در سکونتگاه‌های غیررسمی با رویکرد مشارکتی و کم‌هزینه: چارچوبی روش‌شناختی

بازآفرینی شهری مقاوم به حریق در سکونتگاه‌های غیررسمی با رویکرد مشارکتی و کم‌هزینه: چارچوبی روش‌شناختی

فواد حسین زاده1

1) دکترای مدیریت استراتژیک

کد IOI مقاله : ACDK-ACZKZB
محل انتشار : چهارمین کنفرانس مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(4cau.ir)
چکیده :
    سکونتگاه‌های غیررسمی به‌دلیل تراکم بالای ساختمانی، استفاده از مصالح بی‌کیفیت و قابل اشتعال، کمبود زیرساخت‌های ایمنی، عرض کم معابر و نفوذپذیری پایین شبکه دسترسی، در معرض ریسک بالای آتش‌سوزی قرار دارند. از سوی دیگر، محدودیت‌های اقتصادی، اجتماعی و نهادی این سکونتگاه‌ها، امکان استفاده از راهکارهای پرهزینه و متمرکز را عملاً منتفی می‌سازد. پژوهش حاضر با هدف ارائه چارچوبی روش‌شناختی برای بازآفرینی شهری مقاوم به حریق در سکونتگاه‌های غیررسمی، با تأکید بر رویکرد مشارکتی و راهکارهای کم‌هزینه، تدوین شده است. این پژوهش از نوع بنیادی–کاربردی و با رویکرد روش‌شناختی–توسعه‌ای است و در آن چارچوبی شش‌مرحله‌ای شامل «ارزیابی سریع مشارکتی ریسک»، «تحلیل کالبدی–فضایی»، «سنجش سرمایه اجتماعی و تاب‌آوری اجتماع‌محور»، «طراحی مداخلات کم‌هزینه»، «توانمندسازی و ظرفیت‌سازی محلی» و «پایش و یادگیری مشارکتی» پیشنهاد می‌شود. ابزارهای تحلیلی مورد استفاده شامل ارزیابی سریع مشارکتی (PRA)، تحلیل شبکه اجتماعی (SNA)، GIS مشارکتی (PGIS)، تحلیل ریسک چندمعیاره، مدل‌سازی سناریوی حریق و ارزیابی چرخه حیات اجتماعی است. چارچوب پیشنهادی بر پایه چهار بعد اصلی «کالبدی»، «اجتماعی»، «اقتصادی» و «نهادی» و ۱۶ زیرشاخص بنا شده است. نوآوری اصلی این پژوهش، ارائه ساختاری منسجم است که به‌جای مداخلات متمرکز و پرهزینه، بر مشارکت ساکنان، بهره‌گیری از دانش محلی و راهکارهای کم‌هزینه و بومی تأکید می‌کند و مفهوم «تاب‌آوری اجتماع‌محور مقاوم به حریق» را مبنای بازآفرینی قرار می‌دهد. چارچوب پیشنهادی می‌تواند به‌عنوان الگویی قابل تعمیم در بازآفرینی سکونتگاه‌های غیررسمی در شهرهای مختلف به‌کار گرفته شود.

کلمات کلیدی : بازآفرینی شهری مقاوم‌سازی به حریق سکونتگاه‌های غیررسمی رویکرد مشارکتی راهکارهای کم‌هزینه تاب‌آوری اجتماع‌محور ارزیابی سریع مشارکتی