تحلیل تطبیقی سلسله‌مراتب نفوذپذیری و محرمیت در گونه‌شناسی مسکن سنتی کاشان و یزد بر پایه مطالعات نحو فضا

تحلیل تطبیقی سلسله‌مراتب نفوذپذیری و محرمیت در گونه‌شناسی مسکن سنتی کاشان و یزد بر پایه مطالعات نحو فضا

رحمان سلیمانی1 مهنوش محمودی2

1) کارشناس ارشد مهندسی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد خمین، مرکزی، ایران
2) دکتری تخصصی معماری، دانشگاه علوم و تحقیقات تهران، تهران، ایران

کد IOI مقاله : ACFE-ACACBC
محل انتشار : هشتمین کنفرانس بین المللی و نهمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(9iccacs.ir)
چکیده :
    چكيده مسئله بازتولید مراتب محرمیت و تنظیم نفوذپذیری بصری-کالبدی همواره یکی از بنیادین‌ترین اصول شکل‌دهنده به سازمان فضایی مسکن سنتی ایران در اقلیم گرم و خشک بوده است. هدف این پژوهش، واکاوی و مقایسه تطبیقی ساختار پیکربندی فضایی و سلسله‌مراتب نفوذپذیری در گونه‌شناسی مسکن سنتی دو شهر کویری کاشان و یزد بر پایه نظریه نحو فضا است. این مطالعه با اتخاذ رویکرد توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، بر پایه سنتز داده‌های محاسباتی ثانویه و تحلیل گراف‌های توجیهی حاصل از مطالعات نحو فضا به انجام رسیده است؛ روشی محاسباتی که متغیرهای پیکربندی از جمله عمق میانگین، شاخص یکپارچگی کلی و محلی، و شاخص کنترل را بدون نیاز به پیمایش‌های میدانی مورد ارزیابی ریاضی قرار می‌دهد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه در هر دو بوم‌شهر، حیاط مرکزی به‌مثابه هسته اصلی یکپارچگی و گره مبنا با بالاترین درجه اتصال عمل می‌کند، اما تفاوت ساختاری معناداری در شیوه توزیع شاخه‌های پیرامونی وجود دارد. در خانه‌های سنتی یزد، گراف‌های فضایی خصلتی عمیق‌تر، خطی و شبه‌درختی دارند که با میانگین عمق بالاتر و افت ناگهانی شاخص یکپارچگی میان حوزه عمومی و خصوصی، بازدارندگی حرکتی بالاتری در برابر افراد غیرمحرم ایجاد می‌کنند. در مقابل، گونه‌شناسی مسکن کاشان از درجه حلقه‌ای‌بودن و پیوستگی دیداری-حرکتی بیشتری برخوردار است و شیب انتقال یکپارچگی از هشتی به حیاط و فضاهای شاه‌نشین ملایم‌تر است که این امر ریشه در پاسخ به نیازهای ارتباطی و میزبانی طبقه بازرگان و تجار قاجار دارد. نتایج این پژوهش قواعد کالبدی حاکم بر بازتولید محرمیت در مسکن بومی را استخراج کرده و چارچوبی ریاضی-طراحی جهت تنظیم سلسله‌مراتب فضایی در طراحی مجتمع‌های مسکونی معاصر به دست می‌دهد.

کلمات کلیدی : پیکربندی فضایی نحو فضا مسکن سنتی محرمیت نفوذپذیری