اهلی‌سازی نوین برای سازگاری اقلیمی: بهره‌برداری از تنوع ژنتیکی خویشاوندان وحشی گیاهان زراعی با ابزارهای پانژنومیکس و ویرایش ژنوم

اهلی‌سازی نوین برای سازگاری اقلیمی: بهره‌برداری از تنوع ژنتیکی خویشاوندان وحشی گیاهان زراعی با ابزارهای پانژنومیکس و ویرایش ژنوم

مهشید یگانه1 علی دادخدایی2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد ژنتیک و بهنژادی گیاهی دانشکده کشاورزی،دانشگاه
2) دکتری تخصصی ژنتیک و بهنژادی گیاهی،عضو هییت علمی بخش تولید و ژنتیک گیاهی دانشکده کشاورزی،دانشگاه شیراز -

کد IOI مقاله : ACZE-ACAZGF
محل انتشار : دهمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران(10icsda.ir)
چکیده :
    گسترش شتابان تغییرات اقلیمی و بروز تنش‌های محیطی شدید، پایداری کشاورزی و امنیت غذایی جهان را با تهدیدهای بی‌سابقه‌ای روبه‌رو کرده است. سده‌ها اهلی‌سازی تاریخی و گزینش فشرده اصلاحی، اگرچه به ارتقای عملکرد ارقام زراعی انجامید، اما با تحمیل یک «تنگنای ژنتیکی» شدید، موجب از دست رفتن بخش عمده‌ای از آلل‌های اجدادی تحمل به تنش در ارقام مدرن گردید. انتقال مجدد این صفات از خویشاوندان وحشی گیاهان زراعی به روش‌های سنتی اصلاحی به دلیل پدیده «کشش پیوستگی» و نیاز به تلاقی‌های برگشتی متوالی، بسیار زمان‌بر و دشوار است. در پاسخ به این چالش، اهلی‌سازی نوین (De Novo Domestication) به عنوان راهبردی نوآورانه مطرح شده است که در آن، زمینه ژنتیکی دست‌نخورده و مقاوم گیاه وحشی پایه حفظ شده و صفات زراعی مطلوب مستقیماً از طریق ویرایش دقیق ژنوم در آن ایجاد می‌شوند. در این مقاله مروری، ابتدا ظرفیت‌ها و چالش‌های بهره‌برداری از خویشاوندان وحشی تبیین شده و سپس چگونگی حل موانع ژنتیکی با کمک فناوری‌های پانژنومیکس (جهت کشف تنوع‌های ساختاری پنهان) و ویرایش دقیق ژنوم (CRISPR) تشریح می‌گردد. همچنین با بررسی مطالعات شاخص در گوجه‌فرنگی، برنج تتراپلوئید و گیلاس زمینی، دستاوردهای واقعی این رویکرد ارزیابی شده و در نهایت، الزامات زیست‌شناختی، ارزیابی‌های محیطی در شرایط واقعی و چالش‌های تنظیم‌گری و حقوقی برای تجاری‌سازی موفق این محصولات تحلیل می‌شوند.

کلمات کلیدی : اهلی‌سازی نوین خویشاوندان وحشی گیاهان زراعی پانژنومیکس ویرایش دقیق ژنوم سازگاری اقلیمی