بررسی اثر فعالیت ها و تجربیات گردشگری کودک محور در ارتقای آگاهی زیست محیطی کودکان در شهر تهران

بررسی اثر فعالیت ها و تجربیات گردشگری کودک محور در ارتقای آگاهی زیست محیطی کودکان در شهر تهران

حمیده محمودی1 اعظم صادقیان2

1) استادیار گروه مدیریت گردشگری، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه ریزی گردشگری (توریسم)، دانشکده مدیریت، دانشگاه تهران

کد IOI مقاله : ACZE-ACZKGC
محل انتشار : دهمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران(10icsda.ir)
چکیده :
    گردشگری کودک‌محور به‌عنوان رویکردی تجربه‌محور در گردشگری، ظرفیت آن را دارد که با فراهم‌کردن فرصت‌های یادگیری مستقیم، مشارکت فعال و تعامل با محیط‌های طبیعی، به ارتقای آگاهی زیست‌محیطی کودکان کمک کند. بااین‌حال، اثربخشی این فعالیت‌ها به نوع تجربه، کیفیت طراحی برنامه‌ها، میزان مشارکت کودکان و تناسب محتوای آموزشی با نیازهای رشدی آنان بستگی دارد. در این راستا، پژوهش حاضر با هدف بررسی اثر فعالیت‌ها و تجربه‌های گردشگری کودک‌محور بر ارتقای آگاهی و دانش زیست‌محیطی کودکان در شهر تهران انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر ماهیت، توصیفی ـ تحلیلی است که با رویکرد کمی و به روش پیمایشی انجام شد. جامعه آماری پژوهش را خانواده‌های دارای کودکان ۶ تا 12 سال ساکن شهر تهران تشکیل دادند که از میان آن‌ها، ۱۹۷ نفر با روش نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها در پاییز سال ۱۴۰۴ از طریق پرسشنامه محقق‌ساخته با مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت گردآوری شد. روایی ابزار با استفاده از نظر خبرگان و پایایی آن با ضریب آلفای کرونباخ ۰٫۸۵ تأیید شد. برای تحلیل داده‌ها از آمار توصیفی، آزمون همبستگی پیرسون، رگرسیون چندمتغیره و تحلیل مسیر استفاده شد. نتایج نشان داد میان فعالیت‌ها و تجربه‌های گردشگری کودک‌محور و آگاهی و دانش زیست‌محیطی کودکان، رابطه مثبت و معناداری وجود دارد (r=0.56، p<0.001). در میان ابعاد بررسی‌شده، مشارکت اجتماعی و کنش‌گری زیست‌محیطی کودکان در سفر و طراحی برنامه و محیط گردشگری متناسب با نیازهای رشدی آنان، با ضرایب همبستگی ۰٫۴۶، بیشترین ارتباط را با آگاهی زیست‌محیطی کودکان نشان دادند. همچنین، نتایج رگرسیون و تحلیل مسیر حاکی از آن بود که طراحی برنامه و محیط گردشگری متناسب با نیازهای رشدی کودک، با ضریب بتای استانداردشده ۰٫۲۱ و اثر کل ۰٫۳۷۰، تأثیرگذارترین بُعد در تبیین آگاهی زیست‌محیطی کودکان است. در مقابل، روش‌ها و ابزارهای انتقال محتوای آموزشی متناسب با کودک، با ضریب بتای ۰٫۰۵، اثر مستقیم معناداری نداشتند. یافته‌ها نشان می‌دهد که ظرفیت گردشگری کودک‌محور برای ارتقای آگاهی زیست‌محیطی کودکان، بیش از انتقال صرف اطلاعات، به کیفیت طراحی محیط، فراهم‌کردن فرصت‌های کاوش مستقیم و تقویت مشارکت فعال و اجتماعی آنان وابسته است. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود برنامه‌ریزان گردشگری و مدیریت شهری تهران با توسعه فعالیت‌های طبیعت‌محور، مشارکتی و متناسب با نیازهای رشدی کودکان، زمینه بهره‌گیری مؤثرتر از ظرفیت‌های گردشگری شهری را برای ارتقای آگاهی زیست‌محیطی نسل آینده فراهم کنند.

کلمات کلیدی : گردشگری کودک‌ محور آگاهی زیست‌ محیطی تجربه‌ های گردشگری مشارکت کودکان یادگیری طبیعت محور شهر تهران