روانشناسی مثبتنگر اسلامی برای بحران میانسالی زنان
روانشناسی مثبتنگر اسلامی برای بحران میانسالی زنان
محمداسماعیل نیکفر1 فاطمه محمدزاده 2
1) دکترای تخصصی ریاضی محض، دبیر ریاضی، آموزش وپرورش منطقه ۴، تهران، ایران
کد IOI مقاله
:
ADKH-ACAEBE
محل انتشار :
آمل : ترجماننگار، ۱۴۰۴(https://opac.nlai.ir/opac-prod/bibliographic/10224338)
چکیده :
میانسالی به عنوان مرحلهای از رشد روانشناختی در طول عمر تعریف میشود؛ دورهای گذار که شامل تغییرات زیستی، روانشناختی و اجتماعی است. این مرحله که اغلب از آن با عنوان «گذار میانسالی» یاد میشود، پدیدهای طبیعی و مقطعی عادی در فرایند رشد انسان است. میانسالی مستلزم اتخاذ تصمیمهای جدید است: یا ادامه دادن به مسیری که تاکنون طی شده، و یا ایجاد تغییراتی که زندگی فرد را دگرگون سازد. میانسالی زمانی برای تحقق آرمانهای زندگی است. از منظر روانشناسی رشد، رویدادهای این دوره اغلب در قالب مفهومی به نام «بحران میانسالی» توصیف میشوند. بحران میانسالی حالتی هیجانی است که با تردید و اضطراب همراه بوده و ناشی از این آگاهی است که نیمی از عمر سپری شده است. این وضعیت معمولاً شامل تأمل در چگونگیِ زیستنِ فرد تا آن لحظه است؛ تأملی که اغلب با این احساس همراه میشود که زندگی به اندازه کافی سامان نیافته یا دستاوردهای چشمگیر و معناداری به بار نیاورده است. پژوهشگران بر این باورند که مداخلات مربوط به بحران میانسالی باید شامل جنبههای درمان روانشناختی باشد. یکی از این رویکردها، «درمان مثبتگرا» در چارچوب دیدگاه اسلامی است؛ در این رویکرد به مراجعان آموخته میشود که تلاش برای اجتناب از این تجربیات درونیِ ناخوشایند یا کنترل آنها، یا بیاثر است و یا نتیجهای معکوس به همراه دارد. در عوض، به آنها توصیه میشود که این تجربیات را به شیوهای مثبت بپذیرند، بیآنکه واکنشی نشان دهند که هدفش حذف آن تجربیات باشد. برای زنان، میانسالی فصلی منحصربهفرد و خاص در زندگی است. این دوره نه شور و اشتیاق مهارناپذیر جوانی را دارد و نه آرامشِ مورد انتظارِ دوران پیری را. این وضعیتِ بینابینی — که اغلب «بحران میانسالی» نامیده میشود — میتواند سرشار از پرسشهای عمیق، بازنگری در هویت، مواجهه با تغییرات جسمانی و روانی، و بازتعریف معنای زندگی باشد. در این مسیر پرپیچوخم، زنان ممکن است با احساساتی همچون سردرگمی، خلأ، اضطراب نسبت به آینده، و اندوهی بابت گذشته یا آنچه محقق نشده است، دست و پنجه نرم کنند. با این حال، آیا این فصل از زندگی لزوماً باید به عنوان یک «بحران» تعریف شود؟ آیا نمیتوان این گذار طبیعی را به گونهای دیگر نگریست؛ نه به مثابه پرتگاهی هولناک، بلکه به عنوان «فرصتی برای شکوفایی»؟ این کتاب برآمده از باوری راسخ به همین پتانسیلِ تحولآفرین است. کتاب «روانشناسی مثبتگرای اسلامی برای بحران میانسالی زنان» میکوشد پلی میان موارد زیر برقرار کند: ۱. حکمت جاودانهی اسلام: سرچشمهای ناب برای یافتن معنا، امید، صبر، شکرگزاری، توکل بر خداوند و داشتن هدف؛ حکمتی که ریشه در فطرت انسان دارد و در تمامی مراحل زندگی، بهویژه در دورانهای گذار و چالشبرانگیز، همچون راهنمایی عمل میکند. ۲. یافتههای معاصر در روانشناسی مثبتگرا: حوزهای علمی که بر شناسایی و پرورش توانمندیهای ذاتی انسان، تجربهی هیجانهای مثبت، جستوجوی معنا، ایجاد روابط اصیل و شکوفایی پتانسیلهای فردی تمرکز دارد. ۳. تجربیات و نیازهای خاص زنان میانسال: با در نظر گرفتن بستر اجتماعی-فرهنگی آنان، نقشهای چندگانهشان (بهعنوان مادر، همسر و فردی شاغل)، تغییرات زیستی و فشارهای منحصربهفردی که ویژگی این مرحله از زندگی است. مبنای این کتاب بر این فرض استوار است که آموزههای اصیل اسلامی نه در تقابل با اصول روانشناسی مثبتگرا، بلکه در هماهنگی سازنده با آن قرار دارند. هر دو رویکرد بر جنبههای درخشان هستی انسان، ظرفیت رشد و تحول، و تلاش برای دستیابی به زندگیای رضایتبخش و معنادار تأکید میورزند. تلفیق این دو دیدگاه قدرتمند میتواند راهنمایی ارزشمند برای زنان مسلمانی باشد که در آستانهی میانسالی قرار دارند و در جستوجوی هویتی تازه، معنایی عمیقتر و شادمانیای پایدارتر هستند.
کلمات کلیدی : بحران میانسالی میانسالی شیوع بحران میانسالی عوامل مستعدکننده بحران میانسالی تحمل پریشانی تعریف تحمل پریشانی مکانیسمهای زیربنایی تحمل پریشانی سنجش تحمل پریشانی چارچوبهای نظری تحمل پریشانی مبانی زیستی تحمل پریشانی تمایز تحمل پریشانی از سایر سازهها ابعاد تحمل پریشانی بُعد عدم تحمل عدم قطعیت بُعد تحمل ابهام تحمل ناکامی عدم تحمل ناخوشایندی پیوندهای مفهومی میان تحمل پریشانی خطرپذیری و انعطافپذیری تحمل پریشانی و آسیبشناسی روانی روانشناسی مثبتگرا با تأکید بر دیدگاه اسلامی تاریخچه روانشناسی مثبتگرا دامنه روانشناسی مثبتگرا اهداف کلیدی روانشناسی مثبتگرا رابطه میان روانشناسی مثبتگرا شادکامی و سلامت روان ابعاد عملیاتی بهزیستی روانشناختی و اجتماعی (ریف و کیز ۱۹۹۵ به نقل از شهیدی ۲۰۱۵) نظریههای عمده در روانشناسی مثبتگرا نظریه توانمندیها نظریه «گسترش و ساخت» هیجانهای مثبت فرضیه ایجاد هیجانهای مثبت فرضیه خنثیسازی (undoing hypothesis) نظریه انعطافپذیری کارکردی نظریه شکوفایی رویکردهای درمانی در روانشناسی مثبتگرا اصول مشاوره مبتنی بر توانمندیها توانمندسازی و ایجاد شایستگی اصول درمان توانمندیمحور درمان متمرکز بر بهبود کیفیت زندگی مدل شناختی درمان بهزیستی امیددرمانی اهداف رواندرمانی مثبتگرا اعتبار و جایگاه درمانی روانشناسی مثبتگرا روانشناسی مثبتگرا در اسلام روانشناسی مثبتگرا و سلامت