بررسی خدمت اکوسیستمی تولید آب با استفاده از مدل InVEST (مطالعه موردی حوزه آبخیز کسیلیان)

حمید خدامرادی¹ نازنین عابدین‌زاده خیاوی²

1) دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیز، دانشکده منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت‌مدرس، تهران، ایران
2) دانش آموخته کارشناسی‌ارشد زیست شناسی سیستماتیک اکولوژی، دانشکده علوم زیستی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

کد IOI مقاله : AZAA-AZDHHA
محل انتشار : اولین کنگره بین‌المللی احیاء بوم‌شناختی بر پایه طبیعت (با تأکید بر صیانت از شتر دوکوهانه)(neruma.ir)
چکیده :
    حوزه آبخیز یک واحد فیزیکی، اکولوژیک، هیدرولوژیک و اقتصادی-اجتماعی و همچنین واحدی قابل برنامه‌ریزی و مدیریت طبیعی است که به‌عنوان محور اصلی برنامه‌ریزی‌ها برای توسعه پایدار مطرح است. مدیریت جامع آبخیزها راهی برای دستیابی به توسعه پایدار و ایجاد تعادل بین کلیه منابع موجود در اکوسیستم‌ها و در نهایت پایداری آن است. تولید آب یکی از با ارزش‌ترین خدمات اکوسیستم‌ها می‌باشد، از این رو تولید آب طبیعی به مجموع میانگین بلندمدت جریان سالانه رودخانه‌ها و تغذیه سفره‌های آب زیرزمینی به‌وسیله بارش است. پژوهش حاضر در حوزه آبخیز کسیلیان استان مازندران که یکی از بخش‌های حوزه آبخیز تالار است اجرا شد. ابتدا داده‌های مورد نیاز مدل براساس مدل رقومی ارتفاع (DEM) و نقشه آبراهه‌ها و با استفاده از Arc GIS مرز حوزه آبخیز کسیلیان تهیه گردید. همچنین برای تهیه نقشه بارش از داده‌های مربوط به ایستگاه‌های کلیماتولوژی و باران‌سنجی موجود در منطقه استفاده شد. روش بلانی کریدل با توجه به داده‌های موجود و در دسترس به‌عنوان مناسب‌ترین روش برای محاسبه تبخیر و تعرق پتانسیل منطقه انتخاب شد و سپس نقشه مربوط به تبخیر وتعرق تهیه گردید. آب قابل دسترس گیاه برای محاسبه این پارامتر از داده‌های جهانی مربوط به بافت خاک (درصد شن، رس و سیلت) استفاده شد. در نهایت برای تهیه نقشه کاربری‌های اراضی از سایت شرکت Esri و تصاویر ماهواره سنتینل 2 با تفکیک مکانی ده متر برای سال 2021 استفاده شد. پس از تهیه نقشه‌ها، برای اجرای مدل یک جدول بیوفیزیک‌ی و مقدار عددی Z لازم است. نتایج نشان می‌دهد حداکثر میزان تولید اب در حوضه برابر 535.94 میلی‌متر و حداقل میزان تولید آب 8.521 میلی‌متر بوده است. همچنین نتایج میزان تولید آب در جدول 3، برای هر کاربری و به متر مکعب برای درک بیشتر حجم آب تولید شده ارئه شده است. بیشترین میزان تولید آب مربوط به کاربری کشاورزی به میزان 2027555.05 متر مکعب و کمترین میزان تولید آب مربوط به رخنمون سنگی به میزان 37058.13 مترمکعب می‌باشد. همچنین مجموع تولید اب حوزه ابخیز کسیلیان برابر 4335011.525 مترمکعب در سال می‌باشد.

کلمات کلیدی : آبدهی کاربری اراضی خدمات اکوسیستم مدل invest