حس مکان و تجربه ی بودن در مساجد تاریخی: چارچوب روانشناختی و مرور تجربی
حس مکان و تجربه ی بودن در مساجد تاریخی: چارچوب روانشناختی و مرور تجربی
الهام ویسه1 مریم حافظی فر2
1) دانشجوی دکتری معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
2) استادیار گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران
کد IOI مقاله
:
AZAE-AAAZBF
محل انتشار :
چهارمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com/4th)
چکیده :
آگاهی از احساس قرار گرفتن در مکانی که رویدادهای تاریخی و مراسمات اعتقادی و مذهبی در آن رخ داده است از اهمیت زیادی برخوردار است، همانطور که در ثبت ملی اماکن تاریخی یا فهرست میراث جهانی یونسکو منعکس شده است. بنابراین از منظر روانشناختی بودن در مکان مذهبی - تاریخی، نه تنها به ویژگی های فعلی آن بستگی دارد، بلکه به آگاهی بازدیدکننده از بعد تاریخی آن نیز بستگی دارد. مولفه های مکان تاریخی، شخصی که از مکان بازدید می کند و فرآیندهای روانی و اجتماعی ناشی از بازدید، بیشترین تأثیر را در حس مکان بناهای مذهبی دارند، متغیرهای تنوع بصری، ارتباطات اجتماعی، سرزندگی و معنویت به صورت مستقیم در ارتقای حس مکان نیز موثرند و متغیرهای خاطرات و تعلقات قبلی، کیفیت فضایی و فعالیت به صورت غیر مستقیم و با تأثیر بر متغیرهای دیگر بر حس مکان در بناهای مذهبی مؤثر هستند به عبارتی جهت ارتقای حس مکان در بناهای مذهبی می بایست مداخله ی کالبدی در کمترین حد بوده و تغییرات معطوف به تغییرات در آمود و ایجاد فضاهای جمعی باشد. نتایج نشان می دهد که جنسیت، میزان تحصیلات و سن نمازگزاران یا بازدیدکنندگان عوامل مهمی در تفاوت حس مکان مساجد هستند و همچنین نشانه های کالبدی، طرح معماری و فعالیت ها، شناسه های مهم تعریف کننده مساجد است. نشانه ها، عامل ارتباط دهنده این سه شاخص و مهمترین عامل ایجاد و تقویت حس مکان می باشند. با کاهش اختلاف میزان اهمیت این سه شاخص، حس مکان مسجد افزایش می یابد. همچنین طراحی مناسب مساجد از جهت ابعاد و تناسبات، فرم، بافت و روابط فضایی به عنوان مهمترین ویژگی های کالبدی، عوامل مهمی در تشخیص و القای احساسات مختلف در مسجد هستند. پرسش اصلی تحقیق این است که مولفه های موثر در رابطه مکان و هویت و ایجاد حس مکان در مکانهای مذهبی - تاریخی کدامها هستند؟ روش تحقیق در این بررسی تاریخی، تفسیری تحلیلی بوده و در برخی موارد از مطالعات میدانی و مقایسه ی چند مسجد تاریخی استفاده شده است.
کلمات کلیدی : حس مکان مداخله مسجد تناسبات فرم روابط فضایی