تبیین نقش متغیرهای زیست بوم¬شناسی بر فرایند بقاء -توسعه و رکود حیات شهر تاریخی گسکر

تبیین نقش متغیرهای زیست بوم¬شناسی بر فرایند بقاء -توسعه و رکود حیات شهر تاریخی گسکر

فرزانه بالیده1

1) کارشناس ارشد باستان شناسی اسلامی

کد IOI مقاله : AZAF-AAZGFE
محل انتشار : سومین کنفرانس بین المللی پژوهش در حسابداری، مدیریت، اقتصاد و علوم انسانی(meaconf.com/3rd)
چکیده :
    شهر تاریخی گسکر در محدوده استان گیلان بر اساس کاوش¬های باستان¬شناختي، يكي از بزرگ‌ترین شهر باقیمانده از دورة اسلامی در شمال کشور است. در فواصل سال‌های ۱۳۶۷تا ۱۳۶۸، بقایای این شهر تاریخی توسط شرکت سهامی جنگل شفارود در اثر کاشت درختان صنوبر و کاج، تخریباتی به خود دید و آثاری که در سطح آن مشهود بود، تا حدودی از بین رفت؛ ولي بااین‌حال دادهاي مادي به‌دست‌آمده از طرق کاوش¬های باستان¬شناختی و بررسی-های میدانی و همچنین توصیفات این شهر در منابع تاریخی، مي¬تواند در جواب سؤالات و فرضيات پژوهش كمك شاياني كند. پژوهش حاضر باهدف تبیین نقش متغیرهای زیست بوم¬شناسی مؤثر بر فرایند شکل¬گیری- توسعه و رکود حیات شهر تاریخی گسکر انجام‌شده است. مفروضات این پژوهش بر اساس منابع مکتوب تاریخی و یافته¬های مادی باستان¬شناختی بررسی شده است و سپس تحلیل و استدلال بر اساس نظریه کنت وات انجام شده و نقش نقش پنج متغیر: ماده، انرژی، تنوع، فضا و زمان در سه فاز شکل‌گیری، گسترش و تخریب شهر مطالعه شده است. پرسش اصلی این پژوهش بدین‌صورت طرح می‌گردد؛ چه متغیرهایی مؤثر بر فرآیند شکل‌گیری-توسعه و رکود حیات شهر اسلامی كسگر نقش داشته است؟ مي¬توان گفت كه مهم‌ترین عامل در شکل¬گيري اين شهر، دسترسی به منابع اوليه به‌خصوص آب و زمين¬هاي مرغوب کشاورزي بوده است. اين شهر طبق منابع تاريخي، از اين نظر بستري مناسب براي شکل¬گيري سکونتگاه انساني بوده و در سايه وجود چنين منابعي به‌تدریج روبه‌پیشرفت نهاده است. در سدۀ مياني تا دوران صفویه به دليل گسترش شبکه راه‌های ارتباطی؛ فعاليت¬هاي تجاري ميان شهرهاي حاشيۀ درياي خزر با نواحي اطراف بيشتر شده و همين عامل سبب رونق اين شهر و به‌تبع آن ايجاد فضاهاي معماري متنوع گرديد. هرچند دانسته¬ها پيرامون وضعيت ساختار شهري و عناصر معماري وابسته به آن در دوران مياني اسلامي در دست نيست؛ بااین‌حال در دورۀ صفويه اين شهر يکي از کانون¬هاي فعال شهري در حاشيۀ درياي خزر بوده است. شبکه ارتباطي موسوم به «راه شاه‌عباسی» به توسعه اين شهر کمک شاياني کرد. حال‌آنکه افول اين شهر برخلاف متغیرهای فوق، به نظر مي¬رسد؛ بيشتر متأثر از عوامل سياسي بوده است. به‌طوری‌که پس از حمله نادرشاه به اين منطقه قدرت حاکمان محلي رو به کاستي رفت و سرانجام در ماجراي يورش روس‌ها به منطقه، شهر گسکر از رونق افتاد. پس‌ازاین دوران، حيات شهري گسکر اضمحلال پيدا کرد و فضاهاي معماري آن تخريب و از بين رفت.

کلمات کلیدی : شهر اسلامی گسکر توسعه و تخریب متغیرهای زیست بوم¬شناسی