اقدامات پیشگیرانه نظارتی و ارتقاء سلامت بانک‌ها: چارچوب‌ها، چالش‌ها و راهکارها با تأکید بر نظام بانکی ایران

اقدامات پیشگیرانه نظارتی و ارتقاء سلامت بانک‌ها: چارچوب‌ها، چالش‌ها و راهکارها با تأکید بر نظام بانکی ایران

بهرام سهرابی قاضی خانی1

1) کارشناسی ارشد حسابداری ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد صحنه ، ایران -

کد IOI مقاله : AZDD-AAGABZ
محل انتشار : چهارمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی و توسعه کسب و کار(4icmba.ir)
چکیده :
    سلامت نظام بانکی نقش اساسی در ثبات اقتصادی و توسعه پایدار دارد و بانک‌ها با واسطه‌گری مالی، تأمین نقدینگی و تخصیص بهینه منابع، پشتیبان رشد اقتصادی و ثبات مالی هستند. تجربه بحران‌های مالی، به‌ویژه بحران ۲۰۰۸، نشان داده است که ضعف در پایداری بانک‌ها می‌تواند پیامدهای گسترده‌ای ایجاد کند و از این رو، اقدامات پیشگیرانه نظارتی به‌عنوان ابزاری کلیدی برای شناسایی زودهنگام ریسک‌ها و پیشگیری از بحران‌ها اهمیت یافته‌اند. این پژوهش با هدف بررسی نقش این اقدامات در ارتقاء سلامت بانک‌ها، ضمن مرور چارچوب‌های قانونی و بین‌المللی مانند مقررات بازل، ابزارهای اصلی نظارت شامل مدیریت ریسک‌های اعتباری، عملیاتی و بازار، کفایت سرمایه، کنترل نقدینگی، ارتقاء شفافیت و الزامات انطباق قانونی را تحلیل کرده و با مطالعه تجارب کشورهایی همچون آلمان، کانادا، ایالات متحده، برزیل، هند و نمونه‌های داخلی، نقاط قوت و ضعف نظام نظارتی ایران را شناسایی کرده است. نتایج نشان می‌دهد اجرای مؤثر این اقدامات نیازمند چارچوب قانونی هماهنگ با استانداردهای جهانی، استقلال نهادی ناظران، سرمایه‌گذاری در فناوری‌های نوین نظارتی و ترویج فرهنگ سازمانی مبتنی بر شفافیت و مسئولیت‌پذیری است. با این حال، چالش‌هایی نظیر عدم انطباق کامل مقررات داخلی با استانداردهای بین‌المللی، ضعف در استقلال بانک مرکزی، کمبود نیروی انسانی متخصص، مقاومت سازمانی در برابر تغییر و مشکلات ساختاری مانند مطالبات غیرجاری بالا، مالکیت غیرشفاف و محدودیت زیرساخت‌های فناوری، مانع تحقق کامل این اهداف می‌شود. همچنین، پژوهش بر اهمیت فناوری‌هایی مانند فین‌تک، هوش مصنوعی، بلاک‌چین و سیستم‌های گزارش‌دهی لحظه‌ای در ارتقاء دقت، سرعت و شفافیت فرآیندهای نظارتی تأکید دارد. در نهایت، سلامت و پایداری نظام بانکی ایران در گرو رویکردی جامع و هماهنگ میان نهادهای نظارتی، بانک‌ها، دولت و بخش خصوصی، همراه با اصلاحات نهادی، به‌روزرسانی مقررات، توسعه زیرساخت‌های فناورانه و تقویت فرهنگ مدیریت ریسک است تا تاب‌آوری بانک‌ها در برابر بحران‌ها افزایش یافته و ثبات مالی پایدار تضمین شود.

کلمات کلیدی : سلامت بانکی مدیریت ریسک مقررات بازل فناوری مالی