تأملی بر جرم انگاری آلودگی هوا در معاهدات بین المللی و قوانین موضوعه ایران

تأملی بر جرم انگاری آلودگی هوا در معاهدات بین المللی و قوانین موضوعه ایران

محبوبه رضائی ناندلی1

1) استادیار گروه حقوق،واحد پردیس،دانشگاه آزاداسلامی،پردیس،ایران

کد IOI مقاله : AZDD-AAZZKH
محل انتشار : چهارمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی و توسعه کسب و کار(4icmba.ir)
چکیده :
    از آنجا که بررسی جرائم علیه محیط‌زیست از جمله آلودگی هوا به لحاظ ارتباط با محیط زندگی سالم انسان‌ها حائز اهمیت است، قواعد بین‌المللی و مقررات داخلی مسائل مختلفی را در بیان جرم‌انگاری آلودگی هوا در قالب مسئولیت مدنی و کیفری موردبحث قرار داده‌اند. حفاظت از محیط‌زیست و به‌تبع آن پیشگیری از آلودگی هوا در نظام‌های حقوقی بین‌الملل و مقررات حاکمیتی کشورها موردتوجه قرار گرفته است. به‌طوری‌که به‌صورت متفق‌القول یکی از ارزشهای حقوقی، پایبندی به اصول حفظ محیط‌زیست و بازدارندگی از آلودگی هوا دانسته شده و در این راستا، فاعل فعل آلوده‌کننده (حقوقی یا حقیقی) ناقض حقوق زیست‌محیطی شهروندی است. به‌طوری‌که رفتارهای ناقض حقوق زیست‌محیطی شهروندی در زمره جرایم ارتکابی قابل پیگرد در محافل قضایی بین‌المللی و داخلی قرار گرفته است. هدف پژوهش حاضر ارزیابی جرم‌ آلودگی هوا از منظر معاهدات بین المللی و آخرین تغییرات قوانین داخلی می باشد. نوع تحقیق توصیفی – تحلیلی و روش آن کتابخانه ای است که با مطالعه اسناد و منابع مرتبط انجام شده است. یافته های پژوهش نشان داد که جرم آلودگی هوا در مراجع قضایی بین‌المللی و داخلی در حوزه‌های مختلف کیفری و مسئولیت مدنی قابل‌پیگیری است و بر اساس این مقررات افراد، سازمان‌ها و کشورهای آسیب‌دیده ناشی از عمل غیر مبنی بر تخلف منجر به آلودگی هوا، از طریق ارجاع دادخواست به نهادهای قضایی و داوری بین‌المللی بر اساس مقررات داخلی و قواعد و معاهدات منعکس شده در کنوانسیون‌ها و نهادهای بین‌المللی می‌توانند، خسارات ناشی از فعل مجرمانه و تخلف از مقررات توسط غیر را درخواست نمایند. با تبیین این رویکرد نتیجه پژوهش مبیین ان است که نهادهای بین‌المللی؛ کنوانسیون و دیوان بین‌المللی دادگستری و سایر مراجع قضایی و داوری بین‌المللی در موضوع حفظ محیط‌زیست توانسته‌اند نقش مهمی به‌ویژه از طریق صدور آراء و رویه‌های قضایی بین‌المللی در جلوگیری از هوای آلوده و حفظ هوای پاک برای همه جوامع ایفا کنند. همچنین قوانین داخلی از جمله؛ اصل 50 قانون اساسی و قانون هوای پاک 1396 همراه با دیگر مقررات، از طریق جرم‌انگاری و تعیین جبران خسارت ناشی از آلودگی هوا تا حدودی توانسته‌اند عاملی بازدارنده در جرم آلودگی هوا باشند.

کلمات کلیدی : جرم انگاری آلودگی هوا معاهدات بین المللی قوانین موضوعه ایران