مطالعه جایگاه اگزیستانسیالیسم در ادبیات معاصر ایران

نوید واقعی¹ جواد امین خندقی²

1) دانشجوی کارشناسی ارشد پژوهش هنر، دانشکده هنر، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران،
2) استادیار گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، موسسه آموزش عالی فردوس، مشهد، ایران،

کد IOI مقاله : AZEE-AZEKCB
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی ابعاد نوآوری در هنرهای اسلامی و صنایع دستی(5ircica.ir)
چکیده :
    اگزیستانسیالسیم یکی دیگر از این اندیشه‌های تأثیرگذار بود که وارد فضای فکری ایرانیان گردید و به سبب ویژگی ذاتی‌اش (گریزناپذیری این اندیشه از ژانرهای ادبی)، همزمان بر گفتمان‌های ادبی و فلسفی ایران، تأثیر گذاشت. در این پژوهش، به جایگاه اگزیستانسیالیسم در ادبیات معاصر ایران و شناخت مؤلفه‌های این مکتب پرداخته می‌شود. پژوهش حاضر در زمان معاصر مورد بررسی قرار گرفته و توصیفی – تحلیلی و کیفی بر اساس رویکرد اگزیستانسیالیستی است. پژوهش حاضر مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای، کاربردی است. ابتدا پس از دانستن مسئله پژوهش و جمع‌آوری داده‌ها، مورد تحلیل قرار گرفته و با پاسخ پرسش‌های پژوهش مورد بررسی قرار خواهد گرفت. این پژوهش نشان می‌دهد که اگزیستانسیالیسم مکتبی است که سوالات فلسفی را در باب نحوه‌ی هستی انسان، متمرکز می‌سازد. از فیلسوفان و جامعه‌شناسانی چون فردید و شریعتی، تا نویسندگان و شاعرانی چون ال احمد و مصطفی رحیمی، این اندیشه را در کانون توجه خود قرار دادند. در حوزه‌ی محتوایی، در بسیاری از درون مایه‌های اصلی این اندیشه؛ مانند آزادی، دلهره، تکرار و پوچی و... الهام‌بخش نویسندگان ایرانی گردید. در حوزه نقد ادبی، مباحثی چون ادبیات متعهد (سارتر) و هرمنوتیک جدید (هایدگر)، با اندیشه‌های فیلسوفان وجودگرا پیوستگی دارند. با ورود اندیشه‌های وجودگرایانه به فضای فکری - فرهنگی ایران، دیدگاه‌های ادبی مطرح شده از سوی این فلاسفه نیز، مورد توجه قرار گرفت. اندیشه‌ی وجودی، با درون‌مایه‌هایی چون مرگ آگاهی، وانهادگی، خوشی باشی و... به جهت اشتراکی که این مفاهیم با رباعیات خیام داشت، سبب گردید تا رباعیات خیام به عنوان اثری که در آن رگه‌های پررنگی از اندیشه‌های وجودی، یافت می‌شود، مورد توجه و علاقه ساکنان جهان متمدن آن جهان، واقع گردد. اگزیستانسیالسم سه مرحله استحسانی و لذت‌جویی، مرحله‌ی اخلاقی و وظیفه‌شناسی و مرحله‌ی ایمانی و مطلق‌جویی دارد.

کلمات کلیدی : اگزیستانسیالیسم ادبیات معاصر ایران انسان وجود