کالبد قدرت: تحول مقیاس انسانی در معماری دولتی پهلوی اول

کالبد قدرت: تحول مقیاس انسانی در معماری دولتی پهلوی اول

فرزاد زربخش1 احسان راستگو2

1) گروه معماری، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران،
2) دانشجوی دکترا، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران،

کد IOI مقاله : AACA-ABEKFF
محل انتشار : دهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هفتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(10icrsie.com)
چکیده :
    پژوهش حاضر تحول مفهوم «مقیاس انسانی» را در معماری دولتی دورۀ پهلوی اول نه صرفاً به‌مثابۀ یک انتخاب سبکی، بلکه در قامت سازوکاری فضایی ـ قدرتی برای «سوژه‌سازی مدرن» واکاوی می‌کند. پرسش اصلی آن است که آیا دگرگونی‌های کالبدی این بناها با فرایندهای انضباط اجتماعی و ملت‌سازی دولت‌محور هم‌جهت بوده‌اند؟ مطالعه با روش کیفی و راهبرد موردکاوی چندگانه، سه بنای شاخص ـ ایستگاه راه‌آهن تهران، دانشسرای عالی و کاخ شهربانی ـ را بررسی می‌کند. داده‌ها از راه مشاهده میدانی، اسناد ثانویه و منابع کتابخانه‌ای گردآوری و در چارچوبی تلفیقی برگرفته از آرای فوکو، لوفبور و بوردیو تحلیل شده‌اند. یافته‌ها گویای آن است که سازمان فضایی این آثار، با حذف فضاهای مکث، بزرگ‌نمایی ابعاد، طراحی مسیرهای هدایت‌شده و ایجاد محورهای دید سلسله‌مراتبی، از «مقیاس زیست‌جهانی» به «مقیاس نهادی» گذر کرده است. پیامد کارکردی این ویژگی‌ها با سازوکارهای نظارت، کنترل حرکت و بازتولید مراتب قدرت هم‌راستاست. مقاله، ضمن بررسی تفاسیر بدیل، استدلال می‌کند که معماری دولتی این دوره ساختاری از امکان‌های عینی را شکل داد که با منطق انضباط دولتی هم‌سو بود و به بازتعریف رابطۀ سوژه ـ دولت انجامید.

کلمات کلیدی : مقیاس انسانی معماری پهلوی اول فضای انضباطی تولید فضا سوژه‌سازی مدرن مطالعات پسااستعماری