تحلیل همپوشانی عملکردی عناصر معماری بومی یزد با راهبردهای معماری پایدار معاصر

تحلیل همپوشانی عملکردی عناصر معماری بومی یزد با راهبردهای معماری پایدار معاصر

حمیده نصری1

1) کارشناسی ارشد مهندسی معماری، دانشگاه تهران ،تهران، ایرانEmail:

کد IOI مقاله : AACH-ABFDCD
محل انتشار : هفتمین کنفرانس بین المللی و هشتمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(8iccacs.ir)
چکیده :
    وابستگی روزافزون معماری معاصر به سامانه‌های فعال و انرژی‌بر، به‌ویژه در اقلیم‌های گرم و خشک، موجب افزایش قابل توجه مصرف انرژی در بخش ساختمان و تشدید پیامدهای زیست‌محیطی شده است. این مسئله ضرورت بازنگری در راهبردهای طراحی اقلیمی و بازاندیشی در سازوکارهای غیرفعال ریشه‌دار در معماری بومی را برجسته می‌کند. معماری بومی یزد نمونه‌ای موفق از سازگاری فضایی و محیطی با شرایط سخت اقلیم گرم و خشک به شمار می‌آید. این معماری با تکیه بر مصالح بومی و اصول فیزیکی حاکم بر انتقال حرارت و جریان هوا، مجموعه‌ای از عناصر معماری را توسعه داده است که به‌طور مؤثری در ایجاد آسایش حرارتی نقش دارند؛ از جمله بادگیرها، سرداب‌ها، حیاط‌های مرکزی، دیوارهای ضخیم خشتی، ساباط‌ها (گذرهای سرپوشیده) و بام‌های خاکی. این عناصر بدون اتکا به انرژی‌های فسیلی عملکرد حرارتی کارآمدی را فراهم می‌کنند. هدف این پژوهش تحلیل همپوشانی عملکردی میان عناصر معماری بومی یزد و راهبردهای معماری پایدار معاصر است. این تحقیق بر این فرض استوار است که بسیاری از تکنیک‌های نوین معماری پایدار، با وجود تفاوت در فرم و فناوری، بر اصولی مشابه با اصول نهفته در سامانه‌های بومی استوار هستند. روش تحقیق توصیفی–تحلیلی و تطبیقی بوده و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای و تحلیل نمونه‌های موردی انجام شده است. در این چارچوب، سازوکارهای عملکرد اقلیمی عناصر شاخص معماری بومی یزد با فناوری‌ها و راهبردهای معاصر نظیر برج‌های تهویه طبیعی، سامانه‌های تونل زمین–هوا، سازه‌های سایه‌انداز شهری، دیوارهای با جرم حرارتی بالا و آتریوم‌های اقلیمی مقایسه شده‌اند. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که رابطه میان معماری بومی یزد و معماری پایدار معاصر نه صرفاً بر الهام فرمی، بلکه بر همپوشانی عملکردی استوار است. این هم‌ارزی‌های عملکردی از طریق اصول فیزیکی مشترکی همچون افزایش جرم حرارتی، تهویه طبیعی، کنترل تابش خورشیدی، ایجاد ریزاقلیم و تنظیم رطوبت نسبی شکل می‌گیرند. همچنین بسیاری از سازوکارهای بومی سطحی از کارایی و پایداری را نشان می‌دهند که با راهکارهای فناورانه معاصر قابل مقایسه بوده و در برخی موارد حتی از آن‌ها فراتر می‌روند. بر این اساس، بازخوانی منطق عملکردی عناصر معماری بومی می‌تواند مبنایی ارزشمند برای توسعه راهبردهای طراحی اقلیم‌پاسخ و پایدار در معماری معاصر فراهم آورد. چنین رویکردی می‌تواند همگرایی میان دانش بومی و فناوری‌های نوین را تقویت کرده و در عین حال به حفظ هویت فرهنگی، ارتقای کیفیت محیطی و کاهش وابستگی به انرژی‌های فسیلی کمک کند.

کلمات کلیدی : معماری بومی همپوشانی عملکردی پایداری معماری پایدار یزد