مدلی مفهومی برای ارتقای کیفیت محیط‌های تاریخی از طریق بازآفرینی عملکردی و مشارکت اجتماعی

مدلی مفهومی برای ارتقای کیفیت محیط‌های تاریخی از طریق بازآفرینی عملکردی و مشارکت اجتماعی

علی صادقی حبیب آباد1

1) استادیار گروه مهندسی معماری، عضو هیات علمی دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.

کد IOI مقاله : AACZ-ABGEHF
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    محیط‌های تاریخی به‌عنوان بخشی ارزشمند از میراث فرهنگی، اجتماعی و کالبدی شهرها، نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ هویت جمعی، تقویت پیوندهای اجتماعی، تداوم حافظه تاریخی و انتقال ارزش‌های فرهنگی به نسل‌های آینده ایفا می‌کنند. این محیط‌ها علاوه بر برخورداری از ارزش‌های معماری و تاریخی، بستر شکل‌گیری تعاملات اجتماعی، فعالیت‌های اقتصادی و تجربه‌های فرهنگی شهروندان محسوب می‌شوند و از این‌رو از جایگاهی ویژه در فرآیند توسعه پایدار شهری برخوردارند. با این حال، بسیاری از محدوده‌ها و بافت‌های تاریخی در دهه‌های اخیر تحت تأثیر گسترش سریع شهرنشینی، تغییر الگوهای سکونت و فعالیت، فرسودگی کالبدی، کاهش کارکردهای سنتی، مهاجرت ساکنان بومی، افت سرمایه‌گذاری و ضعف نظام‌های مدیریتی و برنامه‌ریزی شهری با روندی فزاینده از افول عملکردی و کاهش کیفیت محیطی مواجه شده‌اند. این شرایط در بسیاری از موارد به کاهش سرزندگی فضاهای تاریخی، تضعیف هویت مکانی و کاهش نقش این محدوده‌ها در ساختار اجتماعی و اقتصادی شهرها منجر شده است. تجربه‌های موفق جهانی در زمینه حفاظت و احیای میراث شهری نشان می‌دهد که حفاظت صرف از عناصر کالبدی و تاریخی نمی‌تواند ضامن پایداری و تداوم حیات محیط‌های تاریخی باشد. در واقع، پایداری این فضاها مستلزم اتخاذ رویکردی جامع و چندبعدی است که ضمن حفاظت از ارزش‌های تاریخی و فرهنگی، زمینه انطباق این محیط‌ها با نیازهای معاصر جامعه را نیز فراهم آورد. در این چارچوب، بازآفرینی عملکردی از طریق تعریف کاربری‌های جدید، سازگار و متناسب با ظرفیت‌های تاریخی و فرهنگی، در کنار جلب مشارکت فعال شهروندان، ساکنان محلی، نهادهای مدنی و سایر ذی‌نفعان، به‌عنوان یکی از مؤثرترین راهبردهای ارتقای کیفیت محیط‌های تاریخی مطرح شده است. هدف پژوهش حاضر ارائه یک مدل مفهومی برای ارتقای کیفیت محیط‌های تاریخی با تأکید بر تلفیق راهبردهای بازآفرینی عملکردی و مشارکت اجتماعی است. این پژوهش با بهره‌گیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعات کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است. در این راستا، مبانی نظری مرتبط با بازآفرینی شهری، احیای بافت‌های تاریخی، توسعه پایدار، سرمایه اجتماعی، حکمروایی شهری، مشارکت مردمی و کاربری مجدد بناها و فضاهای تاریخی مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و مهم‌ترین عوامل مؤثر بر موفقیت برنامه‌های احیا و بازآفرینی استخراج شده‌اند.

کلمات کلیدی : بازآفرینی شهری محیط تاریخی بازآفرینی عملکردی کاربری مجدد سازگار مشارکت اجتماعی کیفیت محیطی