تبیین نظری پیوند اخلاق اسلامی و معماری: رویکردی مبتنی بر سنجش‌پذیری ارزش‌ها

تبیین نظری پیوند اخلاق اسلامی و معماری: رویکردی مبتنی بر سنجش‌پذیری ارزش‌ها

علی صادقی حبیب‌ آباد1

1) استادیار گروه مهندسی معماری، عضو هیات علمی دانشکده فنی و مهندسی دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران.

کد IOI مقاله : AACZ-ABGEKK
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی مقاوم سازی لرزه ای(5icst.ir)
چکیده :
    معماری اسلامی را می‌توان عرصه‌ای دانست که در آن ارزش‌ها و آموزه‌های برخاسته از اسلام در قالب فضا، کالبد و سازمان فضایی متجلی می‌شوند. از آنجا که جهان‌بینی هر جامعه نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌گیری محیط مصنوع دارد، معماری اسلامی نیز ناگزیر از تأثیرپذیری از نظام معرفتی و ارزشی اسلام است. با وجود این، بخش عمده پژوهش‌های مرتبط با مبانی معماری اسلامی بر حوزه‌های اعتقادی و فقهی متمرکز بوده و نقش ارزش‌های اخلاقی در تولید و ارزیابی آثار معماری کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این در حالی است که اخلاق، در کنار عقاید و احکام، یکی از ارکان اصلی آموزه‌های اسلامی به شمار می‌آید و می‌تواند در شکل‌دهی به کیفیت‌های فضایی و جهت‌دهی به رفتارهای انسانی نقشی مؤثر ایفا کند. یکی از مهم‌ترین موانع ورود ارزش‌های اخلاقی به عرصه مطالعات معماری، ماهیت انتزاعی این مفاهیم و دشواری تبدیل آن‌ها به معیارهای قابل فهم و قابل سنجش است. ازاین‌رو، تفسیرهای متنوع از مفاهیمی نظیر عدالت، عفت، قناعت، صداقت و کرامت انسانی، دستیابی به معیارهای مشترک برای تجلی آن‌ها در معماری را با چالش مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با تأکید بر ضرورت توجه به بعد اخلاقی در معماری اسلامی، امکان تبدیل مفاهیم اخلاقی به شاخص‌های عملیاتی را مورد بررسی قرار می‌دهد و پیشنهاد می‌کند از ظرفیت روش شاخص‌سازی برای تبدیل مفاهیم کیفی و ذهنی به معیارهای عینی و ارزیابی‌پذیر استفاده شود. هدف اصلی این پژوهش، تبیین جایگاه ارزش‌های اخلاقی در معماری اسلامی و ارائه چارچوبی نظری برای شناسایی و سنجش تجلی این ارزش‌ها در محیط ساخته‌شده است. پژوهش حاضر از نوع بنیادی بوده و با رویکردی کیفی انجام شده است. داده‌ها از طریق مطالعه اسناد و منابع کتابخانه‌ای گردآوری شده و تحلیل آن‌ها بر پایه استدلال منطقی و تحلیل مفهومی صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که بهره‌گیری از رویکرد شاخص‌سازی می‌تواند زمینه تبدیل ارزش‌های اخلاقی به معیارهای معماری را فراهم کرده و گامی مؤثر در جهت تبیین، ارزیابی و تحقق معماری اسلامی مبتنی بر ارزش‌های اخلاقی باشد.

کلمات کلیدی : معماری اسلامی اخلاق اسلامی ارزش‌های اخلاقی جهان‌بینی شاخص‌سازی محیط ساخته‌شده