خیال به‌مثابه ابزاری برای طراحی فضایی و هویتی: گفت‌وگویی میان معماری، روان‌شناسی و خودنگاری پنهان

خیال به‌مثابه ابزاری برای طراحی فضایی و هویتی: گفت‌وگویی میان معماری، روان‌شناسی و خودنگاری پنهان

علی رخشانی1 زهرا کیانی نژاد2

1) دانشجوی کارشناسی‌ارشد معماری، دانشکده معماری، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار،
2) زهرا کیانی‌نژاد مدرس و دانشجوی دکتری روان‌شناسی تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند، بیرجند، ایران -

کد IOI مقاله : AADG-AAFDCE
محل انتشار : دومین کنفرانس بین المللی رویکردهای نوین در مهندسی و علوم پایه(icnabs.ir/2nd)
چکیده :
    خیال، مفهومی چندوجهی است که هم در طراحی معماری و هم در شکل‌گیری هویت فردی نقش ایفا می‌کند. فراتر از یک عملکرد شناختی تزئینی، خیال به‌عنوان سازوکاری مفهومی، پدیدارشناختی و روان‌شناختی عمل می‌کند که رابطه میان «خود» و «فضا» را میانجی‌گری می‌کند. این پژوهش میان‌رشته‌ای به بررسی نقش خیال در طراحی فضایی و نمود آن در تجربه‌های زیستهٔ یک معمار در حال شکل‌گیری می‌پردازد. با تکیه بر نظریه‌هایی چون «تصویر شهر» لینچ، «پدیدارشناسی شاعرانه» باشلار، و «حافظهٔ حسی معماری» پالاسما، پژوهش نشان می‌دهد که خیال نه‌تنها هدایتگر شکل‌گیری فرم است بلکه در تحول درون‌فرد نیز نقش دارد. از طریق خود‌نگاری تأمل‌گرایانه و تحلیل طراحی‌های مفهومی، نویسنده نشان می‌دهد چگونه حافظه، رؤیاپردازی و طراحی به هم می‌پیوندند تا هویت را بازسازی کنند. یافته‌ها حاکی از آن‌اند که تلفیق فرآیندهای خیالی در رویهٔ طراحی، محیط‌هایی با غنای روان‌شناختی و معنای انسان‌محور خلق می‌کند. در پایان، مقاله پیشنهادهایی برای پژوهش‌های آتی در زمینهٔ بهره‌گیری از ابزارهای دیجیتال و هوش مصنوعی ارائه می‌دهد تا نقش خیال در فضاهای معماری تطبیقی تقویت شود.

کلمات کلیدی : خیال‌پردازی معماری حافظه فضایی پدیدارشناسی هویت‌سازی طراحی شناختی روان‌شناسی محیطی