حکمرانی اختلاف مشروع: چارچوب تطبیقی طراحی‌علمی برای تقریب اسلامی، اکومنیسم مسیحی و شاخص کرامت اختلاف

حکمرانی اختلاف مشروع: چارچوب تطبیقی طراحی‌علمی برای تقریب اسلامی، اکومنیسم مسیحی و شاخص کرامت اختلاف

سید عبدالحجت مقدس نیان1 سید مهدی علیزاده موسوی2 سید محمد مهدی حسین پور3 مهدی فرمانیان4 اکبر باقری5

1) دانشگاه ادیان و مذاهب،
2) دانشگاه ادیان و مذاهب،
3) دانشگاه ادیان و مذاهب،
4) دانشگاه ادیان و مذاهب،
5) دانشگاه ادیان و مذاهب،

کد IOI مقاله : AAHA-ABGKKC
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    وحدت دینی غالباً به‌مثابه تکلیفی الهیاتی، آرمانی اخلاقی یا شعاری دیپلماتیک مطرح می‌شود؛ اما کمتر به‌عنوان مسئله‌ای در قلمرو حکمرانی مورد توجه قرار می‌گیرد: جوامع دینی چگونه می‌توانند ضمن حفظ تمامیت و اصالت دکترینال خود، از تبدیل اختلاف به تحقیر، طرد، ترس یا خشونت جلوگیری کنند؟ این مقاله با اتخاذ رویکرد علم طراحی، چارچوبی تطبیقی برای تقریب اسلامی و اکومنیسم مسیحی ارائه می‌کند و هر دو را نه پروژه‌هایی برای ادغام، رقیق‌سازی دکترینال یا همزیستی صرفاً خطابی، بلکه به‌مثابه معماری‌های نهادی برای مدیریت اختلاف دینی مشروع تحلیل می‌کند. پژوهش حاضر تحلیل کیفی ـ تطبیقی اسناد را با استدلال علم طراحی ترکیب می‌کند. در این چارچوب، اسناد منتخب وحدت اسلامی و مسیحی ترکیب و تحلیل شده و پیکره مدل‌های تقریبی و اکومنیکیِ توسعه‌یافته توسط نویسنده، به‌عنوان ورودی طراحیِ محدود و مشخص به‌کار گرفته می‌شود، نه به‌مثابه شاهد تجربی اثبات‌کننده. تحلیل مقاله پنج سازوکار میان‌سنتی را شناسایی می‌کند: شناسایی مرزها، پاسخ‌گویی مرجعیت، نهادینه‌سازی گفت‌وگویی، حکمرانی پذیرش، و شهادت/گواهی مشترک. بر این اساس، مقاله «چارچوب حکمرانی اختلاف مشروع» و «شاخص کرامت اختلاف» را پیشنهاد می‌کند؛ شاخصی مفهومی در قالب معماری شاخص‌های کلیدی عملکرد که برای ارزیابی این مسئله طراحی شده است که آیا جوامع، اختلاف را به‌مثابه امری کرامت‌مند، مرزبندی‌شده و قابل حکمرانی تجربه می‌کنند، یا آن را تهدیدی وجودی تلقی می‌نمایند. سهم مقاله در سه سطح نظری، روش‌شناختی و عملی قابل صورت‌بندی است: نخست، وحدت را نه به‌معنای محو تفاوت، بلکه به‌مثابه عدم‌حذف و پذیرش پاسخ‌گو بازتعریف می‌کند؛ دوم، نشان می‌دهد که منطق علم طراحی چگونه می‌تواند مفاهیم حکمرانی دینی را به مصنوعی مفهومی و آماده اعتبارسنجی تبدیل کند؛ و سوم، برای نهادها معماری پایشی غیرتقلیل‌گرایانه‌ای جهت سنجش اعتماد، عدم‌تحقیر، تاب‌آوری ضدتکفیر، عمق پذیرش و پاسخ به بحران فراهم می‌سازد. این مقاله مدعی اعتبارسنجی تجربی نیست؛ بلکه یک مصنوع مفهومیِ آماده اعتبارسنجی و مسیر آینده اعتبارسنجی آن را تعریف می‌کند.

کلمات کلیدی : تقریب اسلامی اکومنیسم مسیحی اختلاف مشروع حکمرانی دینی علم طراحی شاخص کلیدی عملکرد