از تقریب آرمانی تا گفت‌وگوی مبتنی بر حکمرانی شواهد: چارچوب سنجش‌محور گفت‌وگوی الهیاتی اسلامی برای وحدت درون‌اسلامی

از تقریب آرمانی تا گفت‌وگوی مبتنی بر حکمرانی شواهد: چارچوب سنجش‌محور گفت‌وگوی الهیاتی اسلامی برای وحدت درون‌اسلامی

سید عبدالحجت مقدس نیان1 سید مهدی علیزاده موسوی2 سید محمد مهدی حسین پور3 مهدی فرمانیان4 اکبر باقری5

1) دانشگاه ادیان و مذاهب،
2) دانشگاه ادیان و مذاهب،
3) دانشگاه ادیان و مذاهب،
4) دانشگاه ادیان و مذاهب،
5) دانشگاه ادیان و مذاهب،

کد IOI مقاله : AAHA-ABHBED
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    گفت‌وگوی الهیاتی درون‌اسلامی به‌طور گسترده ضرورتی اعتقادی، اخلاقی و تمدنی تلقی می‌شود؛ بااین‌حال، بسیاری از ابتکارهای موجود همچنان مقطعی‌اند، مستندسازی ضعیفی دارند و به‌سختی می‌توان آن‌ها را به یادگیری نهادی تبدیل کرد. این مقاله «چارچوب گفت‌وگوی الهیاتی اسلامی» را به‌مثابه یک مصنوع مفهومی–روش‌شناختیِ پژوهش علم طراحی برای حکمرانی ابتکارهای ساختاریافته گفت‌وگوی الهیاتی توسعه می‌دهد، بی‌آنکه حقیقت آموزه‌ای به عملکرد عددی فروکاسته شود. این چارچوب بر پایه مرور تلفیقیِ اخلاق اختلاف در اسلام، الهیات تطبیقی و بین‌دینی، علم طراحی، روش‌شناسی سنجش عملکرد و حکمرانی هوش مصنوعی/داده، همراه با تبار چارچوب‌های پیشین نویسنده و یک کاربرگ هم‌راستای شاخص‌های کلیدی عملکرد، تدوین شده است. برونداد طراحی شامل پنج حوزه مرتبه‌بالا، چهارده محور عملیاتی، شش دروازه صیانتیِ غیرجبرانی و ۲۸۰ شاخص پیشنهادی است که به‌طور مساوی میان «شاخص‌های پیشرفت راهبردی» و «شاخص‌های هشدار بحران» تقسیم شده‌اند. این چارچوب میان یک «نظم هنجاری» متشکل از وحی، مرجعیت واجد صلاحیت، کرامت آموزه‌ای و اختلاف مشروع، و یک «نظم حکمرانی» ناظر بر ردیابی‌پذیری شواهد، روشن‌سازی معنایی، نمایندگی، آداب گفت‌وگو، ارجاع به سطوح بالاتر، پیگیری نهادی، حریم خصوصی و نظارت انسانی بر ابزارهای هوش مصنوعی/پردازش زبان طبیعی تمایز برقرار می‌کند. این چارچوب همچنین یک مسیر هشت‌مرحله‌ای اعتبارسنجی را مشخص می‌سازد که بازبینی خبرگان، دلفی اصلاح‌شده، نسبت روایی محتوا و شاخص روایی محتوا ، وزن‌دهی شفاف، پایایی بین‌کدگذاران، اجرای آزمایشی محدود، تشخیص‌های بُعدی و ارزیابی مستقل حکمرانی را دربر می‌گیرد. مقاله، منطقی غیرتقلیل‌گرایانه برای سنجش گفت‌وگوی الهیاتی و معماری نهادیِ آزمون‌پذیری را عرضه می‌کند که می‌تواند مشارکت نمادین را به یادگیری ممیزی‌پذیر تبدیل کند. هیچ ادعایی درباره اثربخشی تجربی، وزن‌های اعتبارسنجی‌شده، پیامدهای علّی یا تعمیم‌پذیری در بافت‌های متفاوت مطرح نمی‌شود.

کلمات کلیدی : الهیات اسلامی علم کلام تقریب آداب گفت‌وگو (ادب‌الحوار) آداب اختلاف (ادب‌الاختلاف) پژوهش علم طراحی حکمرانی شاخص‌های کلیدی عملکرد هم‌ترازی معنایی هوش مصنوعی مسئولانه