زیارت عاشورا به‌مثابه حلقه عهدی کل‌نگر: سوگ مسئولانه، برائت اخلاقی از ظلم و پاسخگویی اخلاقی اکنون

زیارت عاشورا به‌مثابه حلقه عهدی کل‌نگر: سوگ مسئولانه، برائت اخلاقی از ظلم و پاسخگویی اخلاقی اکنون

سید عبدالحجت مقدس نیان1

1) دانشگاه ادیان و مذاهب،

کد IOI مقاله : AAHA-ABHBFA
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    این مقاله، زیارت عاشورا را به‌مثابه یک حلقه عهدیِ کل‌نگر و چرخه‌ای جامعِ آیینی ـ اخلاقی بررسی می‌کند؛ چرخه‌ای که از رهگذر آن، سوگ عاشورا به یادآوری مسئولانه، وفاداری عهدی، برائت اخلاقی از بی‌عدالتی، و پاسخ‌گویی اخلاقی در زمان حال تبدیل می‌شود. این پژوهش به شکافی می‌پردازد که در آن، زیارت عاشورا غالباً از بیرون به‌عنوان متنی زیارتی و سوگ‌محور دریافت می‌شود، در حالی‌که حرکت درونی آن از اندوه به سلام، ولایت، برائت، عهد، دعا و خودارزیابی اخلاقی، همچنان به‌اندازه کافی نظریه‌پردازی نشده است. واحد تحلیل در این مقاله، خود متن زیارت است. دعای علقمه/صفوان به‌عنوان امتداد دعاییِ پساعهدی در نظر گرفته می‌شود، نه یک زیارت مستقل؛ و بوم‌شناسی گسترده‌تر آیین‌های عاشورا صرفاً به‌عنوان زمینه دریافت متن به‌کار می‌رود. مقاله با بهره‌گیری از تحلیل مفهومیِ کیفی و منبع‌حساس و نیز کدگذاری متنی، چهار حرکت درهم‌تنیده را شناسایی می‌کند: حرکت از سوگ به عهد، برائت اخلاقی از بی‌عدالتی، دعای پساعهدی، و خودارزیابی اخلاقی. این حرکت‌ها نشان می‌دهند که کربلا چگونه به معیاری زنده برای حقیقت، وفاداری، کرامت و مقاومت در برابر تحریف تبدیل می‌شود. مقاله استدلال می‌کند که برائت، در بهترین تفسیر، باید به‌مثابه مرزبندی اخلاقی در برابر بی‌عدالتی، تحقیر، تحریف و همدستی فهم شود، نه به‌عنوان خصومت فرقه‌ای. از نظر نظری، مقاله مدلی منبع‌مند از یادآوری عاشورا به‌مثابه پاسخ‌گویی اخلاقی در زمان حال ارائه می‌دهد. از نظر عملی نیز، واژگان تفسیری دقیقی برای مواجهه علمی و آموزشی با متون زیارتیِ مناقشه‌برانگیز فراهم می‌سازد. مرز ادعای مقاله نیز صریح است: قداست، ایمان، اخلاص، شفاعت، ثواب، قبولی الهی و حقیقت ولایت، به‌عنوان متغیرهای تجربی اندازه‌گیری نمی‌شوند.

کلمات کلیدی : زیارت عاشورا سوگ عاشورایی مطالعات آیینی شیعه یادآوری مسئولانه برائت کدگذاری متنی پاسخگویی اخلاقی