سواد هوش مصنوعی در آموزش متوسطه: چارچوبی برای استفاده انتقادی، اخلاقی و مسئولانه از هوش مصنوعی مولد

فرزانه امینی¹

1) دبیر آموزش و پرورش شهرستان ابهر، زنجان، ایران.

کد IOI مقاله : AAHA-ACZZDA
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مدیریت، اقتصاد، علوم انسانی، آموزش و پرورش و توسعه کسب و کار(5icmba.ir)
چکیده :
    گسترش سریع هوش مصنوعی (AI)، به‌ویژه هوش مصنوعی مولد، در حال تغییر شیوه‌های دسترسی دانش‌آموزان به اطلاعات، ارتباط و یادگیری و همچنین نحوه تولید محتوا است. این تحول، نیاز آموزشی جدیدی را ایجاد کرده است؛ به این معنا که دانش‌آموزان نه‌تنها باید از مهارت‌های دیجیتال برخوردار باشند، بلکه لازم است توانایی درک، استفاده، ارزیابی و تعامل مسئولانه با سامانه‌های هوش مصنوعی را نیز کسب کنند. هدف این مقاله، بررسی ابعاد آموزشی سواد هوش مصنوعی در دوره متوسطه و ارائه یک چارچوب کاربردی برای توسعه آن است. در این مطالعه، با استفاده از روش مرور روایتی و تلفیقی، پژوهش‌های علمی منتشرشده درباره سواد هوش مصنوعی، هوش مصنوعی مولد، آموزش متوسطه، تفکر انتقادی، استفاده اخلاقی و یادگیری مبتنی بر هوش مصنوعی بررسی شد. شواهد حاصل از مطالعات بررسی‌شده نشان می‌دهد که سواد هوش مصنوعی ماهیتی چندبعدی دارد و مؤلفه‌هایی همچون دانش مفهومی، توانایی استفاده عملی، ارزیابی انتقادی، آگاهی اخلاقی و حل مسئله انسان‌محور را دربرمی‌گیرد. رویکردهای یادگیری مبتنی بر پروژه، میان‌رشته‌ای، تجربی و کاوشگری، ظرفیت مناسبی برای توسعه این شایستگی‌ها دارند. از مهم‌ترین چالش‌ها نیز می‌توان به آمادگی ناکافی معلمان، نابرابری در دسترسی به فناوری، غیرقابل‌اعتماد بودن برخی خروجی‌های تولیدشده توسط هوش مصنوعی، نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی، تمامیت و اصالت علمی، سوگیری الگوریتمی و خطر وابستگی بیش از حد به هوش مصنوعی اشاره کرد. بر اساس شواهد بررسی‌شده، چارچوبی پنج‌بعدی شامل «درک هوش مصنوعی»، «استفاده از هوش مصنوعی»، «ارزیابی خروجی‌های هوش مصنوعی»، «استفاده اخلاقی و ایمن» و «حل مسئله انسان‌محور» پیشنهاد شد. ادغام این چارچوب در آموزش دوره متوسطه می‌تواند به پرورش دانش‌آموزانی منتقد، مستقل، اخلاق‌مدار و مسئول در جامعه‌ای که به‌طور فزاینده‌ای تحت تأثیر هوش مصنوعی قرار دارد، کمک کند.

کلمات کلیدی : سواد هوش مصنوعی آموزش متوسطه هوش مصنوعی مولد تفکر انتقادی استفاده اخلاقی سواد دیجیتال