چکانه‌شناسی: چارچوبی چندلایه جهت پژوهش ادراک در انسان و سامانه‌های هوشمند

چکانه‌شناسی: چارچوبی چندلایه جهت پژوهش ادراک در انسان و سامانه‌های هوشمند

همایون اسلامی1

1) دکترای زبان فرانسه دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،ایران -

کد IOI مقاله : AAHD-ABCZFC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    شناختِ ادراک انسانی، هنوز یکی از چالش‌های بنیادین در علوم شناختی، هوش مصنوعی و تعامل انسان–رایانه است. مدل‌های کلاسیک نشانه‌شناسی، که ادراک را به‌عنوان رمزگشایی نشانه‌ها تفسیر می‌کنند، توان توضیح محدودی دارند: آن‌ها تنها معنای نمادین و کدگذاری‌شده را در نظر می‌گیرند و ابعاد احساسی، زیبایی‌شناختی و ساختاری تجربه را نادیده می‌گیرند. در این مقاله چکانه‌شناسی (evokology) را معرفی می‌کنیم که یک چارچوب نظری نوین است که ابداع شده، تا این محدودیت‌ها را برطرف کند. از منظر چکانه‌شناسی، ادراک از پردازه‌هایی (functions) به نام چکمان (evokement) پدید می‌آید. هر چکمان از واحدهایی به نام چکانه (evoker)، چکانید (evoked) و رابطۀ میان آنها، یعنی چکانش (evocation) ساخته می‌شود. چکمان را از نظر ماهیت می‌توان به سه دستۀ اصلی تقسیم کرد : چکمان بیانیک (phenofic) که واحد سازندۀ ادراک شهودی–پدیداری است، چکمان نشانیک (signific) که واحد سازندۀ ادراک نشانه‌شناختی است، و چکمان حسانیک (sensafic) که واحد سازندۀ ادراک احساسی است. هر چکانه می‌تواند به‌طور همزمان در چند دسته حضور داشته باشد و شبکه‌ای ادراکی ایجاد کند، که مختلط، چندمُدوله و پویاست. مبانی تجربی این چارچوب، منتج از اصول گشتالت، یافته‌های علوم شناختی و مدل‌های روانشناختی احساسات، مانند « چرخ احساسات » پلاچیک است. چکانه‌شناسی این یافته‌ها را یک‌کاسه می‌کند تا توضیح دهد که اطلاعات شهودی–پدیداری، نمادین و احساسی چگونه با یکدیگر تعامل کرده، ادراک انسانی را شکل می‌دهند. با مدل‌سازی ابعاد ادراکی پیش‌تر مدل‌سازی نشده، چکانه‌شناسی میان نظریه و کاربرد پیوند برقرار کرده، دیدگاهی یک‌پارچه درباره شناخت، آگاهی و تعامل انسان–ماشین ارائه می‌دهد.

کلمات کلیدی : ادراک انسان نشانه‌شناسی چکانه‌شناسی سامانه‌های هوشمند مدل چندلایه تعامل انسان رایانه