حکمرانی ۳۶۰ درجه وجدان‌محور هوش مصنوعی در هوانوردی: چارچوب علم طراحی برای تصمیم‌گیری پاسخ‌گو، ایمنی‌محور و داده‌بنیاد در شرکت‌های هواپیمایی

حکمرانی ۳۶۰ درجه وجدان‌محور هوش مصنوعی در هوانوردی: چارچوب علم طراحی برای تصمیم‌گیری پاسخ‌گو، ایمنی‌محور و داده‌بنیاد در شرکت‌های هواپیمایی

سید عبدالحجت مقدس نیان1

1) دانشگاه تربیت مدرس،

کد IOI مقاله : AAHD-ABGKZA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    هوش مصنوعی از تحلیل‌های آزمایشی به مسیرهای تصمیم‌گیری عملیاتی شرکت‌های هواپیمایی وارد شده است؛ از کنترل عملیات، نگهداری پیش‌بینانه، بازیابی اختلال، برنامه‌ریزی خدمه و ارتباط با مسافر تا مدیریت درآمد، تحلیل ایمنی، تدارکات و لجستیک تعمیر و نگهداری. مسئله اصلی دیگر این نیست که آیا هوش مصنوعی می‌تواند عملکرد شرکت هواپیمایی را پشتیبانی کند یا خیر؛ مسئله این است که آیا توصیه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی ایمن، قانونی، توضیح‌پذیر، داده‌صلاحیت‌مند، اخلاقاً دفاع‌پذیر، اقتصادی و پاسخ‌گو باقی می‌مانند یا نه. این مقاله، «حکمرانی وجدان هوش مصنوعی هوانوردی ۳۶۰» را به‌مثابه یک چارچوب علم طراحی برای حکمرانی پاسخ‌گوی هوش مصنوعی در شرکت‌های هواپیمایی توسعه می‌دهد. این چارچوب، «وجدان» را نه به معنای اخلاق ماشینی یا عاملیت اخلاقی سامانه، بلکه به معنای معماری اجرایی حکمرانی می‌فهمد که شواهد، کیفیت داده، اختیار تصمیم، آستانه‌های ریسک، الزام‌های قانونی، محدودیت‌های اخلاقی، ارزش اقتصادی و یادگیری پس از تصمیم را به هم پیوند می‌دهد. خروجی مقاله، هشت بُعد حکمرانی، منطق دروازه‌های تصمیم، شاخص‌های کلیدی عملکرد، محرک‌های تشدید، نقش‌های پاسخ‌گویی و معماری داشبورد مدیریتی را پیشنهاد می‌کند. مقاله نشان می‌دهد که حکمرانی مسئولانه هوش مصنوعی در هواپیمایی باید از سطح اعتبارسنجی مدل فراتر رود و به اجرای تصمیمات قابل ممیزی، انسانی و داده‌محور تبدیل شود.

کلمات کلیدی : حکمرانی هوش مصنوعی هوانوردی هوش مصنوعی ایمنی‌حساس حکمرانی داده همکاری انسان و هوش مصنوعی قابلیت ممیزی تصمیم شرکت هواپیمایی