ارزیابی عملکرد سامانه‌های ناوبری مبتنی بر عوارض زمین و ناوبری مبتنی بر بینایی برای مکان‌یابی مستقل

ارزیابی عملکرد سامانه‌های ناوبری مبتنی بر عوارض زمین و ناوبری مبتنی بر بینایی برای مکان‌یابی مستقل

امیر مقتدایی راد1

1) عضو هیات علمی گروه مهندسی برق و کامپیوتر، دانشگاه آزاد اسلامی واحد هشتگرد، هشتگردف ایران

کد IOI مقاله : AAHD-ABKAZH
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    فزایش آسیب‌پذیری سامانه‌های ناوبری ماهواره‌ای جهانی (GNSS) در برابر جنگ الکترونیک، ضرورت توسعه روش‌های جایگزین مکان‌یابی مبتنی بر ویژگی‌های محیطی را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این مقاله، دو فناوری شاخص ناوبری مبتنی بر مرجع محیط شامل ناوبری مبتنی بر عوارض زمین (Terrain-Aided Navigation: TAN) و ناوبری بینایی‌محور (Vision-Based Navigation: VBN) همراه با مکان‌یابی و نقشه‌برداری هم‌زمان (Simultaneous Localization and Mapping: SLAM) به‌صورت جامع از نظر عملکرد مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند. در روش TAN، موقعیت وسیله نقلیه با تطبیق اندازه‌گیری‌های لحظه‌ای ارتفاع یا ویژگی‌های زمین که توسط حسگرهایی نظیر ارتفاع‌سنج راداری، لیدار یا سونار به‌دست می‌آیند با مدل‌های رقومی ارتفاع (DEM)، تخمین زده می‌شود؛ روشی که بدون وابستگی به سیگنال‌های رادیویی خارجی، امکان اصلاح خطای تجمعی ناوبری را فراهم می‌کند. در مقابل، سامانه‌های VBN و SLAM با استخراج ویژگی‌های بصری از حسگرهای نوری، به‌طور هم‌زمان موقعیت وسیله و نقشه محیط‌های ناشناخته را تعیین می‌کنند و بدون نیاز به نقشه‌های از پیش آماده، انعطاف‌پذیری بالایی در ناوبری فراهم می‌آورند. در این پژوهش، مبانی ریاضی هر دو رویکرد، شامل معیارهای تطبیق نظیر میانگین قدرمطلق اختلاف (MAD)، میانگین مربعات اختلاف (MSD) و همبستگی متقابل نرمال‌شده (NCC) برای TAN، و همچنین روش‌های بهینه‌سازی غیرخطی از جمله تنظیم دسته‌ای (Bundle Adjustment) و iSAM2 برای SLAM، تشریح شده‌اند. نتایج تحلیل نشان می‌دهد که TAN در مناطق ساختاریافته و دارای عوارض توپوگرافی غنی، موقعیت‌یابی مطلق و قابل اعتمادی ارائه می‌دهد، اما در نواحی یکنواخت و کم‌عارضه با کاهش دقت مواجه می‌شود. در مقابل، سامانه‌های VBN/SLAM در محیط‌های ناشناخته و غنی از ویژگی‌های بصری عملکرد بسیار مطلوبی دارند، اما در شرایط نور نامناسب، آب‌وهوای نامساعد و محیط‌های کم‌بافت با افت کارایی روبه‌رو می‌شوند. همچنین، ارزیابی تطبیقی جامعی بر اساس معیارهایی همچون پیچیدگی محاسباتی، وابستگی به شرایط محیطی و میزان پایداری عملیاتی ارائه شده است. در ادامه، راهبردی ترکیبی مبتنی بر کوواریانس همراه با یک چارچوب نوین همگام‌سازی زمانی معرفی می‌شود که امکان جابه‌جایی پویا میان روش‌های TAN و SLAM را متناسب با شرایط محیطی فراهم کرده و بدین‌ترتیب ناوبری مقاوم را در سناریوهای عملیاتی متنوع تضمین می‌کند. نتایج نشان می‌دهد که تلفیق این دو فناوری، به‌ویژه در کنار سامانه ناوبری اینرسی، راهکاری توانمند و قابل اعتماد برای نسل آینده سامانه‌های خودکار دفاعی در محیط‌های فاقد دسترسی به سامانه‌های ناوبری ماهواره‌ای ارائه می‌دهد. در نهایت، این ارزیابی عملکرد، رهنمودهای کاربردی برای انتخاب، تلفیق و به‌کارگیری فناوری‌های ناوبری مبتنی بر مرجع زمین و بینایی متناسب با نیازمندی‌های مأموریت، شرایط محیطی و محدودیت‌های محاسباتی ارائه می‌کند و بدین‌ترتیب، توسعه سامانه‌های مکان‌یابی خوداتکای مقاوم برای کاربردهای آینده در حوزه هوافضا و دفاع را پشتیبانی می‌کند.

کلمات کلیدی : ناوبری مبتنی بر عوارض زمین ناوبری تصویری slam مدل ارتفاع محیط فاقد gnss