از اعتماد تا اتکا: بازتعریف تعامل انسان و هوش مصنوعی مولد در تصمیم‌گیری و کسب‌وکارهای دیجیتال با رویکرد شناختی»

از اعتماد تا اتکا: بازتعریف تعامل انسان و هوش مصنوعی مولد در تصمیم‌گیری و کسب‌وکارهای دیجیتال با رویکرد شناختی»

سمیه رفیعی1

1) کارشناسی ارشد فناوری اطلاعات،مدرس،وزارت آموزش و پرورش،اداره کل آموزش و پرورش شهر تهران،ایران

کد IOI مقاله : AAHD-ACZBDE
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری اطلاعات، نانوتکنولوژی، هوش مصنوعی و آینده پژوهی فناوری (itnaf.ir)
چکیده :
    هوش مصنوعی مولد در حال تغییر اساسی شیوه دسترسی ما به اطلاعات و نحوه تصمیم‌گیری است. در فضای کسب‌وکارهای دیجیتال نیز کارآفرینان و مدیران بیش از گذشته از این ابزارها برای فعالیت‌هایی مانند تحلیل بازار، حل مسئله، ایده‌پردازی و پشتیبانی از تصمیم‌های راهبردی استفاده می‌کنند. اما با گسترش استفاده از هوش مصنوعی در فرایندهای کاری، یک پرسش مهم مطرح می‌شود: آیا «اعتماد» به هوش مصنوعی به‌تنهایی کافی است؟ اتکا به هوش مصنوعی صرفاً به میزان اعتماد افراد مربوط نمی‌شود؛ بلکه یک رفتار پیچیده است که در آن، برخی افراد از خروجی‌های هوش مصنوعی به‌درستی و با دقت استفاده می‌کنند، در حالی که برخی دیگر ممکن است بیش از حد به این خروجی‌ها تکیه کنند. این پژوهش با عبور از تمرکز صرف بر مفهوم اعتماد، تعامل انسان و هوش مصنوعی را از منظر «اتکای شناختی متوازن» بررسی می‌کند. در این رویکرد، اعتماد شناختی یک باور ذهنی در مورد توانایی و قابلیت اتکای هوش مصنوعی است، در حالی که اتکا به هوش مصنوعی در رفتار واقعی فرد نمود پیدا می‌کند. پژوهش با تلفیق دیدگاه‌های مرتبط با پذیرش فناوری، سواد هوش مصنوعی و تخصص حوزه‌ای، چارچوبی برای تبیین رابطه میان اعتماد و اتکا ارائه می‌دهد. بر اساس این چارچوب، عواملی مانند تفکر انتقادی، خودکارآمدی در استفاده از هوش مصنوعی و شناخت محدودیت‌های آن می‌توانند به تنظیم این رابطه کمک کنند و مانع تبدیل اعتماد به اتکای غیرانتقادی شوند. در نهایت، پژوهش بر این دیدگاه تأکید دارد که ارزش واقعی هوش مصنوعی مولد در کسب‌وکارهای دیجیتال، جایگزین کردن قضاوت انسانی نیست؛ بلکه استفاده از هوش مصنوعی برای تقویت توانایی‌های فکری و تصمیم‌گیری انسان است. در پایان نیز ده گزاره پژوهشی و مسیر پیشنهادی برای آزمون تجربی چارچوب ارائه می‌شود.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی مولد اعتماد شناختی اتکای شناختی سواد هوش مصنوعی تفکر انتقادی کسب‌وکار دیجیتال