نقشه‌برداری از ساختار ادراک هنرهای تجسمی بر پایهٔ چکانه‌شناسی

نقشه‌برداری از ساختار ادراک هنرهای تجسمی بر پایهٔ چکانه‌شناسی

همایون اسلامی1

1) دکترای زبان فرانسه دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،ایران -

کد IOI مقاله : AAHF-ACZAZA
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    از آنجا که آثار هنرهای تجسمی ماهیتی چندوجهی دارند، پژوهش در آنها، اغلب مستلزم تلفیق رویکردهای گوناگونی همچون پدیدارشناسی، زیبایی‌شناسی و نشانه‌شناسی است؛ اما چون هر دستگاه فکری، افق دید و ملاک‌های اعتبارش را، در درون سنت نظری خودش تعریف کرده است، پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، گاهی موجب حذف نکاتی می‌شود، که در قلمروی هیچ‌یک از دستگاه‌ها قرار نمی‌گیرد، و گاهی نیز به هم‌پوشانی‌های غیرضروری در حوزه‌های مشترک می‌انجامد. برای پر کردن این خلأ، چارچوب نظری جدیدی تحت عنوان چکانه‌شناسی (Evokology) معرفی شده که اثر هنری را، نه به عنوان یک پدیدۀ عینی، که به‌مثابه پدیده‌ای در فرایند ادراک مطالعه می‌کند. چکانه‌شناسی با هدف تبیین جامع‌تر فرآیند ادراک، بر این فرض استوار است که ادراک را، مجموعه‌ای از فراشدها (functions) به نام چکمان (evokement) پدید می‌آورند. فراشدهای چکانه‌شناختی، زنجیره‌ها و شبکه‌هایی را شکل می‌دهند که مجموعاً ساختار ادراک نامیده می‌شوند. چکمان‌ها را از نظر ماهیت می‌توان به سه دستۀ اصلی تقسیم کرد : چکمان بیانیک (phenofic) که واحد سازندۀ ادراک شهودی–پدیداری است، چکمان نشانیک (signific) که واحد سازندۀ ادراک نشانه‌شناختی است، و چکمان حسانیک (sensafic) که واحد سازندۀ ادراک عاطفی است. مبانی تجربی این چارچوب، برآمده از یافته‌های علوم شناختی است. چکانه‌شناسی این یافته‌ها را در چارچوبی واحد تلفیق می‌کند تا توضیح دهد که اطلاعات شهودی–پدیداری، نمادین و احساسی چگونه با یکدیگر تعامل کرده، ادراک انسانی را شکل می‌دهند. هدف ما، از یک سو، شناسایی کنش‌ها و برهم‌کنش‌هایی است که در سه دستۀ چکانه‌شناختی رخ می‌دهند و امکان دریافت محتوای یک اثر هنری را برای مشاهده‌گر فراهم می‌کنند؛ و از سوی دیگر، نشان دادن این امر است که چکانه‌شناسی قابلیت آن را دارد که به‌عنوان چارچوبی میان‌رشته‌ای، برای مطالعۀ پدیده‌هایی چندوجهی، مانند ادراک هنرهای تجسمی به کار رود.

کلمات کلیدی : چکانه‌شناسی ادراک ادراک هنرهای تجسمی ساختار ادراک شبکۀ چکمان‌ها کاوش در تجربۀ هنری