ارتقای پایش کیفیت آب از طریق زیرساخت هوشمند: مروری بر کاربردهای اینترنت اشیا و یادگیری ماشین در اکوسیستم‌های ساحلی شهری خلیج فارس

ارتقای پایش کیفیت آب از طریق زیرساخت هوشمند: مروری بر کاربردهای اینترنت اشیا و یادگیری ماشین در اکوسیستم‌های ساحلی شهری خلیج فارس

محمد زاهدی1

1) محمد زاهدی، دانشجوی دکتری تخصصی بهداشت و بیماری‌های آبزیان، دانشکده دامپزشکی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران ایمیل

کد IOI مقاله : AAHF-ACZFEC
محل انتشار : کنفرانس ملی فناوری های معماری و هنر، شهر هوشمند، صنایع نرم وخلاق و فرهنگ فناوری (icact.ir)
چکیده :
    شهرهای ساحلی با تغییرات سریع کیفیت آب مواجه‌اند؛ تغییراتی که تحت تأثیر تخلیه فاضلاب، رواناب ناشی از بارش، فعالیت‌های صنعتی، ساخت‌وسازهای ساحلی، پساب حاصل از نمک‌زدایی و تغییرپذیری اقلیمی رخ می‌دهند. در مقابل، نمونه‌برداری مقطعی سنتی، تفکیک‌پذیری زمانی و مکانی محدودی برای ثبت این تغییرات فراهم می‌کند. این مرور روایی-انتقادی، ادبیات منتشرشده عمدتاً بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۶ را درباره کاربرد اینترنت اشیا (IoT)، یادگیری ماشین (ML)، هوش مصنوعی (AI)، سنجش از دور و دوقلوهای دیجیتال در پایش و مدیریت کیفیت آب شهری و ساحلی، با تمرکز ویژه بر خلیج فارس و شهرهای ایران، بررسی و تلفیق می‌کند. جست‌وجو در پایگاه‌های Scopus، Web of Science، IEEE Xplore، PubMed و Google Scholar انجام شد. شواهد نشان می‌دهد که حسگرهای متصل می‌توانند مشاهدات پیوسته‌ای از دما، pH، اکسیژن محلول، رسانایی الکتریکی، کدورت، شوری و متغیرهای مرتبط فراهم کنند؛ در حالی که روش‌های یادگیری ماشین از پیش‌بینی، تشخیص ناهنجاری و تخمین مکانی شاخص‌های کیفیت آب پشتیبانی می‌کنند. سنجش از دور و سامانه‌های هوایی بدون سرنشین می‌توانند پوشش پایش را فراتر از ایستگاه‌های ثابت گسترش دهند؛ همچنین دوقلوهای دیجیتال می‌توانند جریان داده‌های حسگرها را با مدل‌های هیدرولیکی و محیط‌زیستی برای آزمون سناریوها و پشتیبانی از تصمیم‌گیری عملیاتی یکپارچه کنند. مطالعات انجام‌شده در رودخانه کارون، دشت یزد-اردکان، غرب تهران، رودخانه قره‌چای، رودخانه آجی‌چای، شهرستان داراب، بندرعباس و خلیج بوشهر، ظرفیت ملی رو به رشد برای ارزیابی داده‌محور کیفیت آب را نشان می‌دهند. با این حال، پایش کیفیت آب ساحلی مبتنی بر اینترنت اشیا در شهرهای خلیج فارس همچنان محدود است؛ بیشتر طرح‌های موجود در حوزه آب هوشمند بر توزیع آب، نمک‌زدایی یا فاضلاب تمرکز دارند، نه بر آب‌های ساحلی پذیرنده. برای شهرهای ساحلی ایران، رویکردی مرحله‌ای شامل اجرای پایلوت در نقاط دارای ریسک بالای آلودگی، اعتبارسنجی در چند مکان و سپس یکپارچه‌سازی منطقه‌ای، در مقایسه با خودکارسازی سریع در مقیاس بزرگ، قابل‌دفاع‌تر است.

کلمات کلیدی : ‌ها اینترنت اشیا یادگیری ماشین کیفیت آب شهرهای ساحلی پایش هوشمند خلیج فارس