مروری نظام مند بر اثر تهویه عملیات آتش نشانان و بار حرارتی بر رفتار دود و شرایط ایمنی در عملیات اطفای حریق ساختمان ها

مروری نظام مند بر اثر تهویه عملیات آتش نشانان و بار حرارتی بر رفتار دود و شرایط ایمنی در عملیات اطفای حریق ساختمان ها

حامد کاظمی اسفنجانی1

1) کارشناسی ارشد مهندسی HSE (مهندسی ایمنی، بهداشت و محیط زیست)، دانشکده فنی مهندسی، واحد اهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اهر، ایران.

کد IOI مقاله : ABEB-ABEEAC
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پیشرفت های اخیر در مهندسی، نوآوری و تکنولوژی - بلژیک(eitconf.com)
چکیده :
    آتش‌سوزی‌های ساختمانی شامل برهم‌کنش‌های پیچیده‌ای میان شرایط تهویه، پویایی رهایی حرارت، ویژگی‌های سوخت و عملیات اطفا هستند که همگی تأثیر چشمگیری بر رفتار دود و پیامدهای ایمنی دارند. ساختمان‌های مدرن، که دارای بار سوختی مصنوعی بیشتر و هندسه‌های بسته‌تر هستند، نسبت به سازه‌های قدیمی‌تر موجب رشد سریع‌تر آتش، افزایش سمیت دود و ایجاد محیط‌های حرارتی خطرناک‌تر می‌شوند. تغییرات کوچک در تهویه یا پیکربندی فضا می‌تواند به‌طور چشمگیری دمای دود، شکل‌گیری مسیر جریان، میزان دید، و غلظت گازهای سمی مانند CO و HCN را تغییر دهد. در نتیجه، فهم این‌که چگونه مداخلات تاکتیکی—به‌ویژه زمان‌بندی تهویه، کنترل درب‌ها، و هماهنگی اطفا—با محیط آتش در تعامل هستند، برای ایمنی آتش‌نشانان و نجات ساکنان بیش از پیش ضروری شده است. هدف این مرور نظام‌مند، ادغام پژوهش‌های معاصر درباره اثرات هم‌زمان تهویه، تاکتیک‌های عملیاتی در صحنه آتش‌سوزی، و بار حرارتی بر ویژگی‌های دود در آتش‌سوزی‌های ساختمانی است. این بررسی، به‌جای تحلیل جداگانه هر متغیر، به دنبال ترکیب وابستگی‌های آن‌ها، شناسایی الگوهای تأثیرگذاری سازگار، و برجسته‌سازی پیامدهای عملیاتی برای مهندسی ایمنی حریق و فرماندهی عملیات است. یک جست‌وجوی نظام‌مند در میان مطالعات داوری‌شده سال‌های 2020 تا 2025 در پایگاه‌های علمی اصلی، از جمله Scopus، Web of Science، و آرشیو Fire Technology انجام شد. معیارهای ورود، بر مطالعات آزمایشگاهی، عددی و میدانی تمرکز داشت که رفتار دود را تحت شرایط مختلف تهویه، سوخت‌های با نرخ رهایش حرارت بالا (HRR)، و مداخلات آتش‌نشانان در فضاهای مقسم بررسی کرده بودند. مطالعات با روش تحلیل موضوعی بررسی شدند تا سازوکارهای مشترک و الگوهای رفتاری تکرارشونده استخراج شود. یافته‌ها نشان می‌دهد که تهویه—طبیعی، مکانیکی، یا تاکتیکی—اصلی‌ترین عامل تغییر‌دهنده حرکت دود و لایه‌بندی حرارتی است. تهویه‌ی نامناسب یا زمان‌بندی‌شده به‌صورت غلط، معمولاً با افزایش دسترسی اکسیژن موجب افزایش HRR می‌شود، درحالی‌که تهویه هماهنگ با اطفا دما و سمیت دود را به‌طور قابل‌توجهی کاهش می‌دهد. بارهای سوختی مصنوعی بالا، پتانسیل سریع‌تر شدن فلاش‌اور و دود خطرناک‌تر را ایجاد کرده و فشارهای فیزیولوژیک بیشتری بر آتش‌نشانان—even با تجهیزات حفاظتی کامل—تحمیل می‌کند. تاکتیک‌هایی مانند کنترل درب تأثیر چشمگیری بر شرایط قابل تحمل داخل ساختمان دارند، زیرا جریان هوا و مسیرهای جریان را تنظیم می‌کنند. با وجود پیشرفت‌ها، همچنان شکاف‌هایی در درک تعاملات چندمتغیره در هندسه‌های پیچیده و شرایط واقعی مقیاس مسکونی باقی مانده است.

کلمات کلیدی : دینامیک دود راهبردهای تهویه نرخ رهایش حرارت عملیات آتش‌نشانی ایمنی حریق ساختمان