دستور زبان ادراک: بازاندیشی در سبک نقاشی از منظر چکانه‌شناسی

دستور زبان ادراک: بازاندیشی در سبک نقاشی از منظر چکانه‌شناسی

همایون اسلامی1

1) دکترای زبان فرانسه دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،ایران -

کد IOI مقاله : ABFG-ACZKDB
محل انتشار : دوازدهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری، هنر و توسعه شهری(12icsau.ir)
چکیده :
    سبک نقاشی (painting style) چیست، اگر آن را نه نامی برای آنچه در تصویر دیده می‌شود، بلکه نامی برای شیوۀ پدیدارشدن (mode of appearing) تصویر در ادراک بدانیم؟ از منظر چکانه‌شناسی (Evokology)، ادراک از پردازه‌هایی (functions) به نام چکمان (evokement) پدید می‌آید. چکمان‌ها از نظر ماهیت به سه دستۀ اصلی تقسیم می‌شوند: چکمان بیانیک (phenofic evokement)، به‌مثابه واحد سازندۀ ادراک شهودی ـ پدیداری (phenomenal-intuitive perception)؛ چکمان نشانیک (signific evokement)، به‌مثابه واحد سازندۀ ادراک نشانه‌شناختی (semiotic perception)؛ و چکمان حسانیک (sensafic evokement)، به‌مثابه واحد سازندۀ ادراک عاطفی (affective perception). چکمان‌ها زنجیره‌ها (chains) و شبکه‌هایی (networks) را شکل می‌دهند که در مجموع چکمان‌بندی (evokementality) را پدید می‌آورند. بر این اساس، اثر هنری صرفاً حامل معنایی ازپیش‌موجود نیست، بلکه شبکه‌ای از چکمان‌هاست که در فرایند ادراک، دیدن، بازشناختن، معناپردازی و احساس‌کردن را به‌صورت درهم‌تنیده امکان‌پذیر می‌کند. از این منظر، مسئلۀ سبک، از پرسش درباره ویژگی‌های موجود در اثر هنری، به پرسش درباره چگونگی سازمان‌یافتن اثر در فرایند ادراک، منتقل می‌شود. این جابه‌جایی، تمایز میان ویژگی تصویری (visual feature) و کارکرد چکانیک (evocative function) را آشکار می‌سازد: یک شکل، خط یا رنگ می‌تواند هم‌زمان در سازمان‌یافتگی بیانیک (phenofic organization)، برقراری رابطه نشانیک (signific relation) و ایجاد کیفیت عاطفی (affective quality) مشارکت کند. بنابراین، وجوه بیانیک، نشانیک و حسانیک، با وجود تمایز کارکردی، قلمروهایی مستقل نیستند، بلکه وجوه درهم‌تنیدۀ یک واقعیت ادراکی واحداند. بر این مبنا، مقاله سبک نقاشی را به‌مثابه الگویی نسبتاً پایدار (relatively stable pattern) از چکمان‌بندی (evokementality) در فرایند ادراک مجموعه‌ای از آثار یک هنرمند، گروهی از هنرمندان یا یک دورۀ تاریخی تعریف می‌کند.

کلمات کلیدی : چکانه‌شناسی سبک نقاشی چکمان‌بندی ادراک بصری الگوی چکانیک