بهینه‌سازی ریسک‌آگاه بهسازی شبکه زهکشی با هدف ارتقای دسترسی اضطراری در شهر تبریز

بهینه‌سازی ریسک‌آگاه بهسازی شبکه زهکشی با هدف ارتقای دسترسی اضطراری در شهر تبریز

سیدمحمدرضا میراشرفی1 حسن اظهری اصل2 سیدمجتبی میراشرفی3

1) دانشجوی دکتری، مهندسی عمران، گرایش زلزله، دانشگاه تبریز، ایران، تبریز
2) کارشناسی، مهندسی عمران، دانشگاه تبریز، ایران، تبریز
3) کارشناسی ارشد، مهندسی عمران، گرایش آب، دانشگاه آزاد واحد مراغه، ایران، مراغه

کد IOI مقاله : ABGG-ACAGGA
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    حفظ دسترسی اضطراری در هنگام بارندگی مستلزم اتخاذ تصمیماتی در زمینه بهسازی شبکه زهکشی است که علاوه بر عملکرد هیدرولیکی، اختلالات ایجادشده در شبکه معابر شهری را نیز در نظر بگیرد. در این پژوهش، چارچوبی تکرارپذیر و مبتنی بر آگاهی از ریسک برای بهینه‌سازی بهسازی شبکه زهکشی، در قالب سناریویی مبتنی بر داده‌های عمومی در محدوده مرکزی شهر تبریز، ایران، توسعه داده شده است. بدین منظور، یک شبکه جهت‌دار شامل ۳۴۰ گره جاده‌ای و ۴۹۳ قطعه فیزیکی معبر، با یک شبکه زهکشی استنباط‌شده متشکل از ۲۵ گره اتصال و ۱۲ گزینه پیشنهادی برای ارتقای ظرفیت لوله‌ها تلفیق شده است. نرخ‌های سرریز حاصل از مدل EPA SWMM برای محاسبه یک شاخص جانشین بی‌بُعد از اختلال در شبکه معابر به کار گرفته شده‌اند. همچنین، الگوریتم بهینه‌سازی چندهدفه NSGA-II با متغیرهای تصمیم دودویی، با هدف کمینه‌سازی میانگین حجم سرریز، ارزش در معرض ریسک شرطی (CVaR) ناشی از کاهش دسترسی اضطراری و هزینه نسبی مداخلات بهسازی استفاده شده است. مجموعه رخدادهای بارندگی، با رعایت تفکیک زمانی، شامل ۴ رخداد برای توسعه مدل، ۸ رخداد برای آموزش و ۸ رخداد مستقل برای ارزیابی نهایی از داده‌های ERA5 است. نتایج ارزیابی بر روی رخدادهای مستقل نشان می‌دهد که گزینه منتخب، شامل ارتقای یک لوله، میانگین شاخص کاهش دسترسی اضطراری را از ۱٫۴۲۲۶ به ۱٫۲۰۷۵ کاهش داده است که بیانگر بهبود ۱۵٫۱۲ درصدی است. همچنین، سهم زمان‌وزن‌دهی‌شده زوج‌های مبدأ–مقصد فاقد اتصال از ۲۷٫۴۸ درصد به ۲۲٫۷۵ درصد کاهش یافته است. میانگین حجم سرریز شبیه‌سازی‌شده نیز از ۲۰٬۷۵۶٫۹۶ به ۲۰٬۵۴۸٫۴۴ مترمکعب کاهش یافته است. طرح منتخب تنها ۲۷٫۷۴ درصد از سقف بودجه مشترک تعیین‌شده را مصرف می‌کند. مقایسه نتایج با سناریوی بهینه‌سازی مبتنی بر معیار سیلاب نشان می‌دهد که اگرچه این سناریو بهبود بیشتری در عملکرد هیدرولیکی و دسترسی اضطراری ایجاد می‌کند، اما مستلزم صرف هزینه بالاتری است. این موضوع اهمیت ایجاد تعادل میان هزینه و عملکرد را در انتخاب گزینه‌های بهسازی روشن می‌سازد. از سوی دیگر، اختلاف ریسک در شرایط حدی میان رویکرد مبتنی بر ریسک شرطی و رویکرد مبتنی بر ریسک میانگین اندک است؛ درحالی‌که تحلیل حساسیت ساختاری نشان می‌دهد ظرفیت شبکه زهکشی و میزان نفوذناپذیری سطوح از جمله فرضیات تأثیرگذار بر نتایج مدل هستند. چارچوب پیشنهادی این پژوهش، شواهدی مستند و قابل ردیابی در سطح سناریو برای اولویت‌بندی بررسی‌های تکمیلی در شهر تبریز فراهم می‌کند.

کلمات کلیدی : زهکشی شهری دسترسی اضطراری ارزش در معرض ریسک شرطی الگوریتم ژنتیک مرتب‌سازی نامغلوب نسخه دوم تبریز