کاوش در ابهام اصطلاحات عاطفی موجود در پژوهش‌های ادراک بصری بر بستر چکانه‌شناسی

کاوش در ابهام اصطلاحات عاطفی موجود در پژوهش‌های ادراک بصری بر بستر چکانه‌شناسی

همایون اسلامی1

1) دکترای زبان فرانسه دانشگاه آزاد اسلامی واحد مشهد،ایران -

کد IOI مقاله : ABGG-ACZCEZ
محل انتشار : یازدهمین کنفرانس بین المللی پژوهش در علوم و مهندسی و هشتمین کنگره بین المللی عمران، معماری و شهرسازی آسیا(11icrsie.ir)
چکیده :
    در بسیاری از پژوهش‌های مربوط به ادراک بصری، زیباشناسی و هنرهای تجسمی، اصطلاحاتی مانند «عاطفه» (affect)، «هیجان» (emotion) و «احساس» (feeling) عموماً برای توصیف دامنهٔ گسترده‌ای از پاسخ‌های مشاهده‌گر به کار می‌روند، گویی همگی به یک پدیدهٔ واحد اشاره دارند. این هم‌پوشانی مفهومی، مرز میان ادراک هیجان، تشخیص هیجانِ بازنمایی‌شده، تجربهٔ عاطفه، شکل‌گیری احساس آگاهانه، ایجاد تداعی فرهنگی و بروز پاسخ فیزیولوژیک را مبهم می‌کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی این ابهام، کاربرد اصطلاح «هیجان» و اصطلاحات مشابه را در پژوهش‌های ادراک بصری، از منظر چکانه‌شناسی، بازنگری می‌کند. در این چارچوب، با تمایز قائل شدن میان شیوه‌های بیانیک (phenofic)، نشانیک (signific) و حسانیک (sensafic) ادراک، امکان تفکیک میان آنچه به‌صورت شهودی در یک پدیدهٔ بصری ادراک می‌شود، آنچه از طریق معنا و قراردادهای فرهنگی فهم می‌شود، و آنچه واقعاً در تجربهٔ مشاهده‌گر برانگیخته و احساس می‌شود را فراهم می‌آید. این تحلیل نشان می‌دهد که استفاده از اصطلاحات عاطفی یکسان در پژوهش‌های ادراک بصری لزوماً به این معنا نیست که پژوهشگران در حال بررسی یک پدیدهٔ واحد هستند. به‌ویژه، تشخیص هیجانی که در یک تصویر بازنمایی شده است، نباید با تجربهٔ همان هیجان یکی دانسته شود؛ همچنین تداعی‌های معنایی و برانگیختگی فیزیولوژیک به‌تنهایی نمی‌توانند وجود یک احساس ذهنی مشخص را اثبات کنند. از منظر چکانه‌شناسی، مفاهیم حسانه (sensa) و حسانید (sensafied) می‌تواند امکانی فراهم کنند تا بتوان فرایندی را که در طی آن، ویژگی‌های بصری و معانی ادراک‌شده، در شکل‌گیری تجربهٔ عاطفی مشارکت می‌کنند، دقیق‌تر ردیابی کرد. از این رو، این دیدگاه می‌تواند با تفکیک شکل‌های مختلف پاسخ که اغلب تحت عنوان گسترده و مبهم «هیجان» در یک گروه قرار می‌گیرند، به افزایش شفافیت مفهومی در پژوهش‌های ادراک بصری یاری رساند.

کلمات کلیدی : احساسات زیبایی‌شناختی هیجان احساس‌شده تشخیص هیجان هیجان بازنمایی‌شده هیجان ادراک‌شده چکانه‌شناسی