تدوین و اعتباریابی مدل پیشگیری از آسیب‌های روانی ناشی از استفاده افراطی از فضای مجازی در نوجوانان ایرانی: نقش سواد رسانه‌ای والدین، سبک‌های فرزندپروری، خودکنترلی و تعلق به مدرسه

تدوین و اعتباریابی مدل پیشگیری از آسیب‌های روانی ناشی از استفاده افراطی از فضای مجازی در نوجوانان ایرانی: نقش سواد رسانه‌ای والدین، سبک‌های فرزندپروری، خودکنترلی و تعلق به مدرسه

نگین آذررفیعی1

1) کارشناسی ارشد روان شناسی بالینی، واحد تهران مرکز، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

کد IOI مقاله : ABKH-ACZFKG
محل انتشار : چهارمین کنفرانس بین المللی پژوهش های کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری(icrhema.com)
چکیده :
    ادغام فراگیر فناوری‌های دیجیتال و گسترش سریع فضاهای مجازی، اکوسیستم روانی-اجتماعی نوجوانان را به شدت تغییر داده است و اغلب باعث غوطه‌وری بیش از حد در فضای مجازی و افزایش آسیب‌های روانی مانند علائم افسردگی، اضطراب عمومی، اختلالات خواب و بیگانگی تحصیلی شده است. در حالی که استفاده مشکل‌ساز از اینترنت به طور سنتی به عنوان یک وابستگی رفتاری مجزا مفهوم‌سازی شده است، شواهد تجربی نشان می‌دهد که این امر از تعاملات پیچیده و چند سیستمی در حوزه‌های خانوادگی، آموزشی و درون فردی ناشی می‌شود. این مقاله مروری با هدف ترکیب ادبیات تجربی در مورد علت‌شناسی و مکانیسم‌های مصرف بیش از حد دیجیتال در میان نوجوانان و تدوین یک مدل پیشگیری مفهومی یکپارچه متناسب با واقعیت‌های زمینه‌ای و رشدی انجام شده است. با استفاده از یک روش‌شناسی جامع روایی و مرور سیستماتیک، تحقیقات تجربی اخیر، متاآنالیزها و مدل‌های معادلات ساختاری که سواد رسانه‌ای والدین، سبک‌های فرزندپروری، تعلق به مدرسه، خودکنترلی و آسیب‌شناسی روانی ناشی از فضای مجازی را بررسی می‌کنند، مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. یافته‌های سنتز شده به طور سیستماتیک استخراج، در ماتریس‌های شواهد موضوعی سازماندهی و به صورت مفهومی ترسیم شدند تا مسیرهای مستقیم، غیرمستقیم و واسطه‌ای مشخص شوند. شواهد تجربی سنتز شده نشان می‌دهد که دارایی‌های خانوادگی دور (سواد رسانه‌ای والدین و فرزندپروری مقتدرانه) و لنگرهای آموزشی (تعلق به مدرسه) تأثیرات محافظتی قوی در برابر استفاده مشکل‌ساز از فضای مجازی اعمال می‌کنند. نکته مهم این است که این عوامل اجتماعی-بوم‌شناختی در درجه اول از طریق یک مکانیسم درون فردی مرکزی عمل می‌کنند: خودکنترلی و تنظیم عاطفی نوجوانان. نقص در سرکوب تکانه‌های اجرایی و تنظیم عاطفی، تعامل اجباری آنلاین را تشدید می‌کند، در حالی که خودتنظیمی بالا مستقیماً وابستگی مشکل‌ساز به صفحه نمایش را سرکوب می‌کند و پریشانی روانی پایین‌دستی را کاهش می‌دهد. بر اساس این پویایی‌های سیستمی، چارچوب تاب‌آوری دیجیتال زیست‌محیطی (BEDRF) تدوین شد که به طور ساختاری روابط متقابل بین پیش‌بینی‌کننده‌های زمینه‌ای، واسطه‌های درون فردی، تظاهرات رفتاری و نقاط پایانی بالینی را ترسیم می‌کند. کاهش آسیب‌پذیری دیجیتال نوجوانان مستلزم فراتر رفتن از ممنوعیت‌های واکنشی و محدودکننده به سمت توانمندسازی پیشگیرانه و چند سطحی است. چارچوب پیشنهادی BEDRF، طرحی مبتنی بر شواهد بالینی و تجربی برای طراحی برنامه‌های هدفمند سواد رسانه‌ای خانواده، برنامه‌های درسی یادگیری اجتماعی-عاطفی مبتنی بر مدرسه و مداخلات روانشناختی چندسیستمی با هدف تقویت تاب‌آوری دیجیتال پایدار و حفاظت از سلامت روان نوجوانان ارائه می‌دهد.

کلمات کلیدی : آسیب‌های فضای مجازی سواد رسانه‌ای والدین سبک‌های فرزندپروری خودکنترلی تعلق به مدرسه