کاربرد هوش مصنوعی در بهینه‌سازی برنامه‌ریزی شهری و مدیریت مالی پروژه‌های توسعه پایدار شهری: یک مرور نظام‌مند

کاربرد هوش مصنوعی در بهینه‌سازی برنامه‌ریزی شهری و مدیریت مالی پروژه‌های توسعه پایدار شهری: یک مرور نظام‌مند

پریا نصیری1 محمدرضا آقایی2 میثم کرامتی3 تایماز نصیری4

1) دکتری - جغرافیا و برنامه ریزی شهری, دانشکده غلوم احتماعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
2) دانشجوی کارشناسی ارشد- مدیریت مالی, دانشگاه آزاد اسلامی، پارس آباد
3) دانشجوی دکتری- آگروکولوژی - گیاهان زراعی، دانسگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
4) وکیل پایه یک دادگستری، کارشناس حقوق، دانشگاه پیام نور اردبیل واحد پارس آباد

کد IOI مقاله : ABZE-ABHEAD
محل انتشار : پنجمین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com)
چکیده :
    هوش مصنوعی (Artificial Intelligence: AI) به‌عنوان یکی از فناوری‌های تحول‌آفرین، ظرفیت قابل‌توجهی برای بهبود برنامه‌ریزی شهری و مدیریت مالی دارد و می‌تواند نقش مهمی در تحقق توسعه پایدار شهری ایفا کند. افزایش پیچیدگی نظام‌های شهری، رشد سریع شهرنشینی، چالش‌های زیست‌محیطی و محدودیت‌های مالی، دولت‌ها و سیاست‌گذاران را به استفاده از فناوری‌های هوشمند برای پشتیبانی از تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد سوق داده است. هدف این پژوهش، مرور نظام‌مند مطالعات انجام‌شده درباره کاربرد هوش مصنوعی در بهینه‌سازی برنامه‌ریزی شهری و مدیریت مالی پروژه‌های توسعه پایدار شهری است. بدین منظور، مرور نظام‌مند ادبیات (Systematic Literature Review: SLR) بر اساس دستورالعمل‌های PRISMA 2020 انجام شد. مطالعات مرتبط منتشرشده در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ از پایگاه‌های علمی معتبر شامل Scopus، Web of Science، ScienceDirect، SpringerLink، IEEE Xplore و Google Scholar استخراج و بررسی شدند. داده‌های گردآوری‌شده با استفاده از روش تحلیل مضمون (Thematic Analysis) مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند تا مهم‌ترین فناوری‌های هوش مصنوعی، حوزه‌های کاربرد، مزایا، چالش‌ها و مسیرهای پژوهشی آینده شناسایی شوند. نتایج نشان داد که فناوری‌های هوش مصنوعی، از جمله یادگیری ماشین (Machine Learning)، یادگیری عمیق (Deep Learning)، سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS)، دوقلوهای دیجیتال (Digital Twins)، کلان‌داده (Big Data Analytics) و اینترنت اشیا (IoT)، نقش مؤثری در بهبود برنامه‌ریزی کاربری اراضی، مدیریت حمل‌ونقل، توسعه زیرساخت‌ها، پایش محیط‌زیست، تحلیل سرمایه‌گذاری، بهینه‌سازی بودجه، پیش‌بینی مالی و ارزیابی ریسک ایفا می‌کنند. همچنین، ادغام هوش مصنوعی در برنامه‌ریزی شهری و مدیریت مالی موجب ارتقای پایداری زیست‌محیطی، افزایش کارایی اقتصادی و تقویت تاب‌آوری شهری می‌شود. با این حال، چالش‌هایی همچون حفظ حریم خصوصی داده‌ها، امنیت سایبری، سوگیری الگوریتمی، محدودیت ظرفیت‌های نهادی و مسائل حقوقی و مقرراتی همچنان از موانع اصلی به‌کارگیری گسترده این فناوری به شمار می‌روند. در مجموع، نتایج این مطالعه نشان می‌دهد که هوش مصنوعی با تلفیق برنامه‌ریزی هوشمند و مدیریت مالی پیشرفته، به‌عنوان یک عامل راهبردی در تحقق توسعه پایدار شهری مطرح است. همچنین، پژوهش‌های آینده باید بر توسعه هوش مصنوعی تبیین‌پذیر (Explainable Artificial Intelligence: XAI)، هوش مصنوعی مولد (Generative AI)، دوقلوهای دیجیتال و چارچوب‌های حکمرانی میان‌رشته‌ای تمرکز کنند تا ضمن بهره‌گیری حداکثری از ظرفیت‌های هوش مصنوعی، زمینه استقرار مسئولانه، شفاف و پایدار این فناوری فراهم شود.

کلمات کلیدی : هوش مصنوعی برنامه‌ریزی شهری مدیریت مالی توسعه پایدار شهری شهرهای هوشمند مرور نظام‌مند ادبیات