پتانسیل تولید بیوگاز از فضولات دامی و پسماندهای کشاورزی در ایران

پتانسیل تولید بیوگاز از فضولات دامی و پسماندهای کشاورزی در ایران

سید اکبر ابراهیمی تولون1

1) دکتری علوم و مهندسی محیط زیست ، دانشگاه آزاد اسلامی ،واحد دماوند

کد IOI مقاله : ACZE-ACZEKB
محل انتشار : دهمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران(10icsda.ir)
چکیده :
    بیوگاز حاصل از هضم بی‌هوازی مواد آلی، هم‌زمان یک مسیر برای مدیریت پسماند و یک حامل انرژی تجدیدپذیر محسوب می‌شود. ایران به دلیل برخورداری از فعالیت گسترده دامداری، کشاورزی، صنایع تبدیلی و تولید قابل‌توجه پسماندهای آلی، از ظرفیت مناسبی برای توسعه سامانه‌های هضم بی‌هوازی برخوردار است. هدف این مقاله مروری، جمع‌بندی شواهد علمی موجود درباره منابع خوراک، برآوردهای کمی پتانسیل تولید بیوگاز و برق، ظرفیت کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، کاربردهای انرژی و مهم‌ترین موانع توسعه این فناوری در ایران است. در این مقاله، مطالعات ملی و استانی منتشرشده در منابع علمی معتبر مرور و اعداد گزارش‌شده با توجه به نوع خوراک، حدود سامانه، روش برآورد و سال پایه مقایسه شده‌اند. شواهد موجود نشان می‌دهد برآورد پتانسیل بیوگاز در ایران به‌شدت به تعریف منبع و روش محاسبه وابسته است. برای نمونه، مطالعات مختلف پتانسیل بیوگاز حاصل از فضولات دامی را در حدود ۱۱.۵ میلیارد مترمکعب در سال و پتانسیل پسماندهای کشاورزی را در حدود ۶.۵ میلیارد مترمکعب در سال برآورد کرده‌اند؛ در یک مطالعه جامع‌تر نیز ظرفیت تولید برق زیستی از ترکیب منابع کشاورزی، دامی و کشتارگاهی حدود ۶۲ تراوات‌ساعت در سال برآورد شده است. مطالعه ملی منتشرشده در سال ۲۰۲۵ نیز با رویکردی جدید، تولید حدود ۵.۵۶ میلیارد مترمکعب بیوگاز از ۱۵.۸۳ میلیون تن پسماند دامی را گزارش کرده است. اختلاف این مقادیر بیانگر آن است که «پتانسیل نظری» را نباید معادل «پتانسیل فنی، اقتصادی یا قابل بهره‌برداری» دانست. در مجموع، توسعه بیوگاز در ایران نیازمند گذار از پروژه‌های پراکنده به زنجیره‌های یکپارچه تأمین خوراک، هضم، تصفیه، تولید برق یا بیومتان و استفاده از هاضم‌خروجی به‌عنوان کود آلی است. اصلاح سازوکارهای اقتصادی، ایجاد پایگاه داده ملی، استانداردسازی داده‌های خوراک و عملکرد، آموزش بهره‌برداران و حمایت هدفمند از پروژه‌های مقیاس مزرعه‌ای و صنعتی از مهم‌ترین الزامات این گذار هستند.

کلمات کلیدی : ‌ها بیوگاز هضم بی‌هوازی فضولات دامی پسماندهای کشاورزی انرژی زیستی بیومتان پتانسیل زیست‌توده