هنر قاجار: تلفیق فرهنگی و تحول هنری در ایرانِ سده نوزدهم

هنر قاجار: تلفیق فرهنگی و تحول هنری در ایرانِ سده نوزدهم

زینب عرب1

1) دکتری فلسفه، دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج، ایران-

کد IOI مقاله : AZGA-AACCDD
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مدیریت و علوم انسانی مونیخ، آلمان(huconf.com/5th)
چکیده :
    این پژوهش به بررسی تحول هنر قاجار در ایرانِ قرن نوزدهم می‌پردازد و درصدد است تا چگونگی تأثیر پویایی‌های اجتماعی-سیاسی و نفوذ غرب بر شکل‌گیری آن را تبیین کند، همچنین انگاره افول هنری در این دوره را به چالش می‌کشد. هدف تحقیق، درک تلفیق سنت‌های ایرانی با تکنیک‌های اروپایی و پیامدهای آن بر هویت فرهنگی ایران است. با به‌کارگیری روش کیفی و طرح آزمایشی، مطالعه حاضر نمونه‌ای هدفمند شامل ۵۰ اثر هنری قاجار را تحلیل کرده است؛ آثاری همچون نقاشی‌های گل و مرغ و خیال‌نگاری و مواد چاپی نظیر چاپ‌سنگی که از آرشیوهای تاریخی و مجموعه‌های موزه‌ای گردآوری شده‌اند. رویه‌های کلیدی شامل تحلیل سبک‌شناختی، بافتار تاریخی و ارزیابی تطبیقی با نمونه‌های پیشین صفوی و زند بوده که با استفاده از داده‌های بصری و متنی پایان‌نامه انجام شده است. یافته‌ها حاکی از تحولی چشمگیر به سوی واقع‌گرایی و آمیختگی سبکی است به‌طوری که ۷۰ درصد آثار نمونه‌برداری‌شده، تکنیک‌های غربی مانند پرسپکتیو و نقاشی رنگ‌روغن را در قالبی بومی‌سازی‌شده و متناسب با سفارش‌های کارفرمایان به‌کار گرفته‌اند. پرتره‌های سلطنتی و نمادپردازی‌های مذهبی به‌عنوان درون‌مایه‌های مسلط ظهور یافتند که بازتابی از تلاش‌های قاجار برای مشروعیت‌بخشی به قدرت در بستر مدرنیزاسیون بود. این یافته‌ها بر نقش هنر قاجار به‌عنوان پلی پویا بین زیبایی‌شناسی سنتی ایرانی و شیوه‌های مدرن تأکید می‌کنند که تحت تأثیر تحکیم قدرت سیاسی و تبادلات فرهنگی شکل گرفته است. چنین بینش‌هایی، هنر قاجار را نه به‌عنوان دوره انحطاط، بلکه پاسخی نوآورانه به تأثیرات جهانی بازتعریف می‌کند و گفتمان تاریخ هنر را فراتر از چارچوب‌های اروپامحور غنا می‌بخشد. پژوهش‌های آتی می‌توانند با گسترش نمونه‌ها به آثار کمترشناخته‌شده منطقه‌ای و مقایسه تحولات قاجار با هنر هم‌دوره عثمانی یا گورکانی، مدل تلفیق پیشنهادی این مطالعه را اعتبارسنجی کنند.

کلمات کلیدی : قاجار تلفیق فرهنگی تأثیر غرب زیبایی‌شناسی ایرانی تحول هنری پویایی‌های اجتماعی سیاسی ایران قرن نوزدهم