تحلیل قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) و چالش‌های حقوقی اجرای آن در ایران

تحلیل قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) و چالش‌های حقوقی اجرای آن در ایران

شبنم پیرحیاتی1

1) کارشناسی ارشد حقوق بین الملل، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد صفادشت، استان تهران، ایران. (داوطلب دکتری حقوق خصوصی)

کد IOI مقاله : AZGA-AAEFCK
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مدیریت و علوم انسانی مونیخ، آلمان(huconf.com/5th)
چکیده :
    ظهور قراردادهای هوشمند - توافق‌نامه‌های دیجیتال خوداجرا مبتنی بر فناوری بلاکچین - نویدبخش دوران جدیدی در تکامل روابط قراردادی است که مزایای بی‌نظیری مانند اتوماسیون، شفافیت، قابلیت ردیابی و امنیت را ارائه می‌دهد. این نوآوری‌ها پتانسیل تغییر اساسی مدل‌های کسب‌وکار سنتی و رویه‌های حقوقی در سراسر جهان، از جمله در ایران را دارند. با این حال، ادغام قراردادهای هوشمند در چشم‌انداز حقوقی منحصر به فرد ایران، مجموعه‌ای پیچیده از چالش‌ها را که ریشه در پیچیدگی فناوری و سنت حقوقی دارند، ارائه می‌دهد. این مقاله به بررسی انتقادی ماهیت، ساختار و عملکرد قراردادهای هوشمند می‌پردازد و آنها را از قراردادهای سنتی کاغذی و الکترونیکی متمایز می‌کند. این مقاله عناصر اصلی قانونی مورد نیاز برای اعتبار قرارداد - مانند رضایت متقابل، موضوع مشروع و قطعیت شرایط - را تجزیه و تحلیل می‌کند و میزان توانایی قراردادهای هوشمند کدگذاری شده بر روی بلاکچین‌ها را در برآورده کردن این الزامات تحت قانون ایران ارزیابی می‌کند. این مطالعه نشان می‌دهد که در حالی که قانون مدنی ایران و قانون تجارت الکترونیک (2003) چارچوب‌هایی را ارائه می‌دهند که از برخی از انواع توافق‌نامه‌های الکترونیکی پشتیبانی می‌کنند، اما مستقیماً به توافق‌نامه‌های غیرمتمرکز و خودکار اجرا شده در کد رایانه‌ای نمی‌پردازند. این امر منجر به ابهام قانونی قابل توجهی در مورد به رسمیت شناختن، قابلیت اجرا و صلاحیت قضایی در مورد قراردادهای هوشمند می‌شود. این مقاله در ادامه به چالش‌های عمده، از جمله مشکل تفسیر قانونی و اصلاح مفاد قرارداد که در کد تغییرناپذیر تعبیه شده‌اند؛ سوالات مربوط به صلاحیت قضایی و تعارض قوانین با توجه به ماهیت فرامرزی پلتفرم‌های بلاکچین؛ مسائل مربوط به حفاظت از مصرف‌کننده و حریم خصوصی داده‌ها؛ و فقدان سازوکارهای روشن برای حل اختلاف در حوزه دیجیتال می‌پردازد. همچنین پتانسیل قراردادهای هوشمند را برای ساده‌سازی فرآیندها در بانکداری، تجارت و دولت الکترونیک ایران برجسته می‌کند و در نتیجه فساد را کاهش و شفافیت را افزایش می‌دهد. این مقاله با استفاده از تجزیه و تحلیل تطبیقی از حوزه‌های قضایی مانند بریتانیا، اتحادیه اروپا و امارات متحده عربی، اصلاحات کلیدی قانونی، نظارتی و آموزشی مورد نیاز در ایران را شناسایی می‌کند. این اصلاحات شامل به رسمیت شناختن صریح قراردادهای هوشمند توسط قانون، محیط‌های نظارتی برای نوآوری، ظرفیت‌سازی در قوه قضائیه و آموزش حقوقی به‌روز شده با توجه به واقعیت‌های جدید فناوری است. این مطالعه نتیجه می‌گیرد که یک رویکرد پیشگیرانه، جامع و تطبیقی برای ایران حیاتی است تا از فرصت‌های قراردادهای هوشمند بهره‌مند شود و در عین حال خطرات مرتبط را به طور مؤثر مدیریت کند. پرداختن به ابهامات قانونی و ایجاد چارچوب‌های نهادی قوی برای تقویت اعتماد، حفاظت و نوآوری در عصر توافقات مبتنی بر بلاکچین ضروری خواهد بود.

کلمات کلیدی : قراردادهای هوشمند بلاکچین حقوق ایران چالش‌های حقوقی اجرای قرارداد