بررسی پایداری در ساختار محلات سنتی ایران؛ سیر تحولی محلات ارومیه در قرن بیستم
بررسی پایداری در ساختار محلات سنتی ایران؛ سیر تحولی محلات ارومیه در قرن بیستم
پگاه صامعی یزدی1 محمد شیخی ئیلانلو2
1) کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، پست الکترونيکي
2) کارشناسی ارشد مطالعات معماری ایران، پردیس هنرهای زیبا، دانشگاه تهران، پست الکترونيکي -
کد IOI مقاله
:
XHDH-KBEKA
محل انتشار :
سومین کنگره بین المللی مهندسی عمران ، معماری ، مصالح ساختمانی و محیط زیست(caucong.com/3rd)
چکیده :
محله های سنتی در شهرهای ایران پیش از مدرن شدن، ساختاری دارای شاخصه های پایداری اجتماعی بود. محلات تاریخی شهر ارومیه نمونه بارزی از ساختار شهرهای ایرانی بودند که ساختار انسانی و خانواده محور خود را از دست داده و به محلاتی از هم گسیخته و ناپایدار از لحاظ اجتماعی برای خانواده ها داده است. این مقاله با هدف تحلیل سلسله مراتب دسترسی ها در نظام طبقه بندی دسترسی محلات شهری در دوره قاجار، و مقایسه این سلسله مراتب با دوره حکومتی پهلوی بعد آن، صورت گرفته است. در این پژوهش با معرفی و توصیف عناصر شهر قدیم که شامل باروی اطراف شهر، معابر ارگانیک شهر، محلات شهر ، مراکز محلات و غیره است، پایداری در سلسله مراتب شهری در این دوره را بررسی می کند. این سلسله مراتب به ترتیب شامل راسته اصلی، مرکز محلات اصلی، گذر، میدانچه ، کوی، دربند و همسایگی خانه هایی که پشت به کوچه ها کرده اند،می شود. در تحلیل این سلسله مراتب به نظامی طبقه بندی شده که اکثر شهرهای دوره قاجار را فرا می گرفت می رسیم، فضای خصوصی، نیمه خصوصی، نیمه عمومی و عمومی که در مجموعه به هم پیوسته خانه ها و هشتی ها، بن بست ها و کوچه های فرعی،راسته کوچه ها ومعابر عمومی و خیابان قابل مشاهده می باشند. با تحلیل نظام طبقه بندی دسترسی شهری در دوره بعدی که خیابان کشی با کوچه های شطرنجی درونشان دستور کار در امر شهرسازی می باشد و کمابیش تا هم اکنون نیز به نحوی ادامه داشته است،می پردازد. این نظام دسترسی شهری برونگرا، که شامل فضای خصوصی داخل خانه های مسکونی و فضای عمومی بیرون آن می شد با سلسله مراتب دوره قاجاری شهر، مقایسه شده و عوامل موثر بر عدم پایداری این محلات شناسایی می شوند. در این تحقیق برای دست یافتن به اطلاعات تاریخی مربوط به شهر ارومیه از مطالعات کتابخانه ای اسناد، مدارک تاریخی و برداشت میدانی و همچنین برای تحلیل بافت امروزی محلات، از نقشه های مربوط به دوره های بعد از آن(بعد از خیابان کشی سال 1933)، استفاده شده است. همچنین از عکس های هوایی مربوط به سالهای 1956 به عنوان اولین و نزدیکترین عکس از نظر زمانی به معابر و سلسله مراتب شهری دوره قاجار، و عکسهای هوایی سال 1994 برای نمایاندن تحولات دوره پهلوی اشاره نمود. در نهایت مشخص شد که درون گرا بودن محلات، رعایت حریم و سلسله مراتب ارتباطی، تنوع کالبدی و اجتماعی محله، سطوح مختلف تعاملات اجتماعی و وجود عوامل هویت بخش در محلات از مهمترین عوامل دستیابی به پایداری اجتماعی در این محلات بوده است.
کلمات کلیدی : پایداری محله ایران سلسله مراتب شهری مدرنیزاسیون