نقش طراحی و برنامه‌ریزی محیط زیستی در کاهش ردپای اکولوژیکی و اثرات نئولیبرالیسم در شهرها

نقش طراحی و برنامه‌ریزی محیط زیستی در کاهش ردپای اکولوژیکی و اثرات نئولیبرالیسم در شهرها

فرشته رهدار1 شهرزاد فریادی2

1) دانشجوی دکتری مهندسی طراحی محیط زیست، دانشکده محیط زیست، دانشگاه تهران-
2) دانشیار، دانشکده محیط زیست، گروه برنامه ریزی محیط زیست، دانشگاه تهران،

کد IOI مقاله : XKHD-AZKKKA
محل انتشار : هشتمین کنگره بین المللی توسعه کشاورزی، منابع طبیعی، محیط زیست و گردشگری ایران(8icsda.ir)
چکیده :
    اکوسیستم‌های شهری مانند سایر اکوسیستم های کره زمین طی توالی اکولوژیکی از مراحل اولیه به سمت بلوغ در حال حرکت و تکامل هستند. سیر این تکامل با تبدیل انرژی از حالتی به حالت دیگر مطابق قانون اول ترمودینامیک صورت می پذیرد که در شهرها اغلب به صورت استخراج انرژی از منابع طبیعی و تبدیل آن به کارکردهای شهری مانند حمل‌ونقل، ساخت و ساز، تولید صنعتی و... همراه است. اما متاسفانه گاهی انسان ها با زیاده خواهی و دخالت های بیش از خود در طبیعت در راستای منافع شخصی، سیر تکامل اکوسیستم را دچار اختلال و حتی زوال می کنند مانند نظام نئولیبرالیسم. در شهرهای تحت نظام نئولیبرالی، بهینه‌سازی رشد اقتصادی در اولویت قرار گرفته و پایداری محیط زیست به حاشیه رانده می شود. شهرها در این چارچوب به موتورهای رشد اقتصادی تبدیل شده‌اند که با گسترش بی‌رویه‌ی شهرنشینی و توسعه‌ی زیرساخت‌های عظیم، انرژی زیادی مصرف کرده و منابع طبیعی را غارت و نابود می‌کنند. فرآیندهای شهری عمدتاً به سمت بهره‌برداری بی‌رویه و کاهش کیفیت منابع طبیعی، افزایش آنتروپی مطابق قانون دوم ترمودینامیک، پیش می‌روند. این افزایش آنتروپی در قالب ضایعات شهری، آلودگی هوا و آب و کاهش قابلیت‌های احیای اکوسیستم‌ها نمایان می‌شود. به عبارتی، انرژی و منابع مصرف‌شده در شهرها اغلب غیرقابل بازگشت به سیستم‌های طبیعی هستند و بحران‌های زیست‌محیطی مانند تغییرات اقلیمی را تشدید می‌کنند. ردپای اکولوژیکی شهرها را به شدت افزایش داده و فشار سنگینی بر سیستم‌های طبیعی و اکوسیستم های شهری وارد می‌کنند. این مقاله با تمرکز بر قوانین اول و دوم ترمودینامیک و مراحل توالی اکولوژیکی، به بررسی نقش طراحی و برنامه‌ریزی محیط زیستی در کاهش ردپای اکولوژیکی و مهار اثرات منفی نئولیبرالیسم در شهرها می‌پردازد. نتایج نشان می‌دهد که طراحی پایدار و استفاده از رویکردهای اکوسیستمی می‌تواند با مدیریت بهینه منابع و کاهش آنتروپی، شهرها را به سمت پایداری و حفظ تعادل زیست‌محیطی هدایت کند.

کلمات کلیدی : توالی اکولوژیکی ردپای اکولوژیکی قوانین ترمودینامیک نئولیبرالیسم