تفاوت در نوع جلبک همزیست با 3 گونه مرجان سخت در جزیره قشم: شاهدی بر پایداری همزیستی در برخی کمپلکسهای مرجان-زوگزانتلا

تفاوت در نوع جلبک همزیست با 3 گونه مرجان سخت در جزیره قشم: شاهدی بر پایداری همزیستی در برخی کمپلکسهای مرجان-زوگزانتلا

مهشید اولادی کلاریجانی1 محمدرضا شکری2 حسن رجبی مهام3 نسیم زارعی پلگردنی4 سودابه روزبهانی5

1) دانشجوی دکتری زیست شناسی دریا گرایش جانوران دریا، دانشگاه شهید بهشتی، ایران -
2) عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، ایران -
3) عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، ایران -
4) کارشناس ارشد زیست شناسی دریا، دانشگاه تربیت مدرس، ایران -
5) کارشناس ارشد زیست شناسی دریا، دانشگاه شهید بهشتی، ایران -

کد IOI مقاله : XADE-BKGBD
محل انتشار : دومین همایش بین المللی اقیانوس شناسی غرب آسیا(rcowa.ir)
چکیده :
    جانورانی که به‌صورت کلونی زندگی می‌کنند از لحاظ متابولیک موجوداتی ضعیف محسوب می‌شوند، اما گروهی از این جانوران بهوسیله تعامل با میکروارگانیسم‌هایی که متابولیسم فعال‌تری دارند، بر این محدودیت غلبه کرده‌اند [1]. از مثال‌های بارز این مسئله، می‌توان به همزیستی جلبک‌های تک‌سلولی (زوگزانتلا) با مرجان‌های‌ سخت اشاره نمود [2]. تاکنون 9 کلاد فیلوژنی (A-I) از زوگزانتلا شناسایی شده‌است که برخی از آنها به چندین زیرکلاد یا تیپ تقسیم می‌شوند. برخی از دانشمندان معتقدند که هریک از این تیپ‌ها محدود به رنج خاصی از گونههای میزبان، اعماق مختلف و نیچ اکولوژیک خاصی هستند [3, 4]. در سال‌های اخیر، ITS2 یکی از پرکاربردترین مارکرها برای شناسایی تیپ اعضای Symbiodinium به شمار می‌رود (ITS2 Type). اعضای هر یک از کلادها از جهات مختلفی از جمله فتوفیزیولوژی [5] و آستانه تحمل حرارتی [6] با هم تفاوت دارند. پیشنهاد شده‌است که نوع همزیست می‌تواند روی نرخ رشد مرجان‌ها [7] و توانایی آن‌ها در مقابله با استرس‌های نوری حاد [8] اثر بگذارد. بنابراین یکی از مکانیسم‌های تطابق مرجان‌هایی که قابلیت همزیستی با رنج گسترده‌ای از انواع زوگزانتلا را دارند (Generalist)، تغییر در تراکم همزیست غالب‌شان در شرایط محیطی مختلف می‌باشد [9]. مثلا در یک مطالعه نشان داده شده که با نزدیک شدن به ساحل و افزایش اثرات فعالیت‌های انسانی، نوع زوگزانتلا در یک نوع مرجان از کلاد C به D تغییر یافته است [10]. این مسئله نشان می‌دهد که مرجان‌هایی که اغلب نوع خاصی از زوگزانتلا را برای همزیستی برمی‌گزینند (Specialist) در واقع محدوده پراکنش خود را محدود ساخته و نسبت به تغییرات محیطی حساس‌تر خواهند بود [11]. آبسنگ‌های مرجانی خلیج‌فارس با وجود زندگی در آب‌هایی با شرایط نه چندان مساعد پایداری خود را حفظ کرده و با شرایط این دریای نیمه بسته تطابق یافته اند. اما با افزایش دمای کره زمین، در سال‌های اخیر شاهد سفیدشدگی وسیعی در مرجان‌های خلیج فارس هستیم که زنگ خطری برای تنوع زیستی این ناحیه محسوب می‌شود. شناسایی نوع همزیست و همچنین شناخت رابطه مرجان-زوگزانتلا به مکان‌یابی مرجان‌های حساس و قرار دادن آن‌ها در اولویت حفاظت، کمک خواهد نمود. به این منظور در مطالعه حاضر نوع (ITS2 Type) جلبک همزیست با 3 گونه مرجان سختAcropora downingi ، Porites harrisoni و Stylophora sp. در آبهای جزیره قشم، بوسیله آنالیزهای مولکولی مورد بررسی قرار گرفت. جزیره قشم، واقع در تنگه استراتژیک هرمز، در معرض آب‌های اقیانوس هند با شوری متعادل‌تر و مغذی‌تر نسبت به سایر نقاط خلیج‌فارس، می‌باشند [12]. لکههای آبسنگهای مرجانی عمدتا در جنوب شرقی این جزیره یافت میشوند، بنابراین مجموعا 50 قطعه مرجان سخت از 3 گونهA. downingi ، P. harrisoni و Stylophora sp. طی عملیات غواصی در مهر ماه 1394 از این منطقه (26°55 N,56°16 E) جمع‌آوری شده، در بافر نمکی دی متیل سولفوکساید (DMSO) نگهداری و به آزمایشگاه منتقل گردیدند. استخراج DNA بر اساس پروتکل CTAB/Chloroform صورت‌گرفت. حدود 350 جفت باز از ناحیه ITS2 توسط پرایمرها و شرایط دمایی توصیف شده توسط Hume و همکاران [13] بوسیله واکنش زنجیرهای پلیمراز (PCR) تکثیر یافتند. توالییابی با استفاده از دستگاه توالی‌یاب اتوماتیک توسط شرکت ماکروژن کره جنوبی صورت گرفت. توالیهای بدست آمده بوسیله آنالیز BLASTN با توالی‌های بدست آمده از بانک ژن (NCBI) مقایسه و تعیین کلاد شدند. سپس به منظور تعیین تیپ ITS2، درخت فیلوژنی Maximum Likelihood درون هر کلاد توسط نرمافزار PhyML ترسیم شد. نتایج حاصل از آنالیزهای مولکولی انجام شده نشان دادند که جلبکهای همزیست با مرجان A. downingi با احتمال بالایی متعلق به گونه Symbiodinium glynnii (تیپ D1)، جلبک‌های همزیست با P. harrisoni متعلق به تیپ C15 و جلبکهای همزیست با Stylophora sp. متعلق به تیپ A1 می باشند. زوگزانتلای تیپ C15 تا بحال چندینبار در گونه‌های جنس Porites از ناحیه Indo-Pacific گزارش شده‌است [14, 15] و پیشنهاد شده که این همزیستی سبب مقاومت هولوبیونت نسبت به ناهنجاریهای دمایی میگردد. پیشتر نیز تیپ C15 از P. harrisoni در آب‌های جزیره لارک گزارش شدهاست [16]. مرجانهای جنس Acropora در خلیج فارس غالبا در همزیستی با زوگزانتلای کلاد D گزارش شدهاند [17-19] و در تنها مطالعهای که تعیین تیپ شده‌اند، تیپ D1-4 گزارش شده‌است [20]. در این مطالعه برای اولین بار تیپ D1 از مرجان‌های جنس Acropora در شمال خلیج فارس گزارش می‌شود. با توجه به گزارشات اخیر از سفیدشدگی در جزیره قشم و وضعیت بحرانی آب‌های این ناحیه، غالب‌شدن زوگزانتلای تیپ D1 که در برابر استرس حرارتی مقاوم است [21] دور از ‌انتظار نیست، چراکه جایگزین‌شدن اعضای فرصت‌طلب کلاد D به جای کلادهای حساس‌تر در مرجان‌های آسیب‌دیده، بارها در مطالعات به اثبات رسیده‌است [11, 22]. فیلوگرام بدست آمده برای جلبک همزیست با مرجان جنس Stylophora و همچنین نتایج آنالیز BLASTN نشان داد این جلبک دارای تیپ A1 است. این تیپ نیز به عنوان تیپ مقاوم به استرس حرارتی به شمار می‌رود [23]. نمونه‌های حاصل از این مطالعه و تمامی زوگزانتلایی که از مرجان‌های جنس Stylophora در ناحیه Indo-Pacific بدست آمده بودند (A1* در شکل 1) در یک کلاد کنار هم قرار گرفتند. این امر میتواند پایداری همزیستی این تیپ خاص از کلاد A و مرجانهای Stylophora را نشان دهد. پایداری همزیستی کمپلکس Porites-C15 و همچنین Stylophora-A1 آن‌ها را به مدلهای موفقی برای مطالعه نقش این نوع جلبک‌ها در مقاومت حرارتی میزبان‌شان در مناطق جغرافیایی مختلف، بدل خواهد کرد. با ادامه‌یافتن افزایش دمای کره‌زمین و به تبع آن، افزایش دمای آب‌های سطحی، پدیده سفیدشدگی با شدت بیش‌تر و در فواصل زمانی کوتاه‌تری در حال وقوع است. کمپلکس مرجان‌-زوگزانتلایی که نسبت به استرس‌های دمایی مقاومت فیزیولوژیک بیش‌تری دارد، نسبت به استرس دمایی و سفیدشدگی حساسیت کم‌تری از خود نشان‌می‌دهند. با وجود اینکه انتظار می‌رود اختصاصی بودن رابطه همزیستی مرجان-زوگزانتلا سبب محدودیت پراکنش و نوعی ضعف در مقابله با استرس محیطی برای مرجان تلقی شود، اما محدوده پراکنش وسیع این مرجان‌ها در خلیج فارس، بخصوص مرجان‌های جنس Porites، می‌تواند نشان‌دهنده مقاومت این کمپلکس خاص به شرایط حاد محیطی باشد. بنابراین شناسایی جلبک همزیست با مرجان‌های گونه‌های مختلف و شناخت ماهیت رابطه آن‌ها، به ما کمک می‌کند تا مرجان‌های حساس به استرس‌های دمایی را مکان‌یابی کرده و در اولویت حفاظت قرار دهیم.

کلمات کلیدی : جلبک همزیست symbiodinium زوگزانتلا مرجان خلیج فارس پایداری همزیستی