تأملی در ساختارشناسی بصری نقوش تزئینی در معماری (نمونه موردی: پنج نگاره منتخب از بناهای نسخه شاهنامه شاه طهماسب)

تأملی در ساختارشناسی بصری نقوش تزئینی در معماری (نمونه موردی: پنج نگاره منتخب از بناهای نسخه شاهنامه شاه طهماسب)

فرنوش شمیلی1 فاطمه غفوری فر2

1) استادیار و عضو هیأت علمی دانشگاه هنر اسلامی تبریز، دانشکده هنرهای صناعی اسلامی
2) دانش آموخته هنراسلامی-نگارگری، دانشگاه هنراسلامی تبریز، دانشکده هنرهای صناعی اسلامی

کد IOI مقاله : XAGD-CFKHG
محل انتشار : کنفرانس بین‌المللی نقش هنر و معماری در ارتباطات علمی ایران و جهان عرب(irarconf.ir)
چکیده :
    از مولفه¬های وحدت بخش و تأثیرگذار در معماری ایرانی-اسلامی می¬توان به نقوش تزئینی اشاره نمود که نه¬تنها در بکارگیری نوع مصالح و مواد بلکه در نوع چیدمان عناصر بصری در یک فضای معماری نقش بسزایی ایفا می¬کند. فضاي باز معماري اسلامي با هماهنگي و نظم نقش‌ها، كتيبه‌ها و رنگ‌ها، محيطي با عظمت همراه با خلوص معنوي پديد مي‌آورد که در معماری عصر صفوی از هر زمان دیگر بیشتر مورد اعتنا بوده است؛ به طوری¬که نه تنها در تمامی هنر¬ها بلکه در هنر نگارگری نیز به ‌وفور قابل مشاهده است. از آنجاکه شاهنامه طهماسب از هر منظر دارای نگاره¬های پر محتوایی است، یکی از مجلل¬ترین شاهنامه¬های تاریخ ایران محسوب می¬شود که علی رغم طبیعت بکر در فضای نگاره، دارای معماری¬های بسیار باشکوهی بوده که مزین به عناصر تزئینی از جمله: انواع نقوش، عبارات، الوان متعدد می¬باشد. این پژوهش ضمن بررسی مختصری از نقوش تزئینی معماری صفوی به شناسایی و تطبیق ویژگی¬های تزئینات در نگاره-های منتخب شده از شاهنامه طهماسب می¬پردازد. روش انجام این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده اما از آنجاکه شیوه¬ی بررسی « تطبیقی» به عنوان متد پایه¬ای در اغلب مطالعات تاریخی مورد استفاده قرار می¬گیرد، در این پژوهش نیز بخش بسزایی از تشریح ساختاری با استفاده از این روش صورت پذیرفته و گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه¬ای انجام شده است. برآیند این پژوهش این است که عناصر تزئینی معماری صفوی شامل انواع اسلیمی، ختایی، نقوش هندسی، حیوانی و عبارت خوشنوسی شده می¬باشد، در تزئینات عمارت¬های شاهنامه طهماسب نیز علاوه بر موارد مذکور تشعیر و گرفت-وگیر و طراحی از فرشتگان نیز مشاهده شده است. پرکارترین نقوش تزئینی بناهای شاهنامه¬ی مذکور نقوش هندسی می-باشد. واژگان کلیدی: معماری اسلامی، نقوش تزئینی، نگارگری، عمارت¬های شاهنامه طهماسبی

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی معماری اسلامی نقوش تزئینی نگارگری عمارت¬های شاهنامه طهماسبی