بررسی تغییرات در ساختار فضایی خانه ها در دوره های معماری صفویه و قاجار

بررسی تغییرات در ساختار فضایی خانه ها در دوره های معماری صفویه و قاجار

داود آسیابان1 غزال صفدریان2

1) دانشجوی دکتری ، گروه معماری ، واحد پردیس ، دانشگاه آزاد اسلامی ، پردیس ایران -
2) استادیار گروه معماری ، واحد پردیس ، دانشگاه آزاد اسلامی ، پردیس ، ایران

کد IOI مقاله : XBDG-ECBEH
محل انتشار : ششمین کنگره سالانه عمران، معماری و توسعه شهری(6icsau.ir)
چکیده :
    ساختار فضایی خانه و معماری از اصولی است که پیوسته در معماری ایرانی بکار گرفته‌شده است و با گذر زمان، روند شکوفایی آن به اوج خود رسیده است. خانهها -که از مهمترین بناها در معماری اسلامی هستند- در طول تاریخ، تجلیگر این اصل بودهاند. اﻳﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺳﻌﻲ دارد ﺑﺎ ﺑﺮرﺳﻲ ترکیب‌بندی و ﺗﻨﺎﺳﺒﺎت رﻧﮕﻲ در خانه‌های دوره‌ی قاجار و صفوی در مرحله‌ی اول ﺑﻪ اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻛﻪ در خانه‌های دوره‌ی قاجار و صفوی از ﻛﺪام رنگ‌ها ﺑﺎ ﻛﺪام ترکیب‌بندی و ﺗﻨﺎﺳﺒﺎت رﻧﮕﻲ استفاده‌شده اﺳﺖ؟ و در مرحله‌ی ﺑﻌﺪ، ازآنجایی‌که ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ بارنگ ﻫﻤﭽﻮن ﻛﻨﺘﺮاﺳﺖ، ﻫﺎرﻣﻮﻧﻲ و تأثیر ﻣﺘﻘﺎﺑﻞ رنگ‌ها ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﻬﻤﻲ در ﺷﻨﺎﺳﺎﻳﻲِ پلات و ترکیب‌بندی رﻧﮕﻲ ﻫﺴﺘﻨﺪ در اداﻣﻪ ﺑﻪ ﺑﺮرﺳﻲ ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ بارنگ در پلات رﻧﮕﻲ اﻳﻦ خانه‌ها ﺑﻪ اﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ ﻛﻪ آﻳﺎ در ترکیب‌بندی رﻧﮕﻲ خانه‌های دوره‌ی قاجار و صفوی از ﻣﻔﺎﻫﻴﻢ ﻣﺮﺗﺒﻂ بارنگ استفاده‌شده اﺳﺖ ﻳﺎ ﻧﻪ؟ ﭘﺎﺳﺦ داده اﺳﺖ. در همین راستا، پژوهش حاضر باهدف مقایسه و تطبیق اصل ساختار فضایی خانه و معماری و راهکارهای بکار گرفته‌شده جهت نمود آن در خانههای دو دورهی مهم تاریخی شهر اصفهان، به‌صورت توصیفی- تحلیلی انجام‌شده است. نتایج حاصل از تحقیق نشان داد که ساختار فضایی خانه و معماری در خانههای صفوی و قاجاری به‌صورت مبانی و شاخصههایی چون ماده زدایی و سبکی ، نفوذپذیری و انعکاس ، سیالیت و پویایی ، تداوم بصری و سازماندهی فضایی و توالی ، نمود یافته است. هر یک از این اصول، خود با استفاده از راهکارهای خاصی در بنا، ساختار فضایی خانه و معماری را ایجاد میکردهاند و میتوان گفت که معماری خانههای قاجاری، مبانی و الگوهای صفوی بکار گرفته‌شده را ارتقا بخشیده و حتی در بخشهایی نوآوریهایی را در ایجاد ساختار فضایی خانه و معماری در کالبد بنا، ایجاد نموده است. در کل نمونههای قاجاری موردبررسی، نمونههای کاملتری در به‌کارگیری اصل ساختار فضایی خانه و معماری در کالبد بنا بوده و اوج ساختار فضایی خانه و معماری را نشان میدهند

کلمات کلیدی : ساختار فضایی ساختار فضایی خانه معماری صفوی قاجار