تأملی بر چیستی و توسعۀ کیفی مناظر طبیعی سلامت بخش (نمونه موردی: کوهریگ مهریز استان یزد، ایران)

فرزانه السادات دهقان¹ کیوان فرقانی²

1) کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، پردیس هنرهای زیبا، گروه معماری منظر، ایران
2) دانشجوی کارشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد یزد، گروه معماری، ایران

کد IOI مقاله : XBEH-DEACG
محل انتشار : ششمین کنفرانس بین المللی مهندسی عمران، معماری و محیط زیست - استکهلم(6iccae.com)
چکیده :
    طبیعت، منبعی غنی در سلامتی، رشد و تعالی انسان به شمار می¬رود. کشف یا ادراک بعضی از ویژگی¬های منحصر این پدیده¬ها در ارتقای سلامتی یا نشاط و آرامش افراد، آن¬ها را به مناظر شفابخش و درمان¬گر، بنام کرده است. برخی از این مناظر طبیعی منحصر بر اثر تغییرات نابجای انسانی، یا عدم ساماندهی و محجور ماندنشان، موجب از دست دادن فرصت¬های غنی و خاص وابسته به آن¬ها شده است. کوهریگ مهریز استان یزد ، یکی از منظر طبیعی سلامت محورست که علی¬رغم عدم استفاده از حداکثر ظرفیت محیطی و فرصت¬های ویژه¬ی آن؛ مداخلات نابجای انسانی، باعث اضمحلال آن گشته است. نتایج تحقیق نشان داد، تعاملات انسانی با عناصر، ساختار و اثرات انرژی¬بخش طبیعی کوهریگ، موجب ارتقای سلامت جسمی، روحی و روانی در ابعاد فردی و اجتماعی می¬گردد. این مکان شفابخش، هم اثرات پیشگیری-کننده و هم درمانی دارد؛ به خصوص بستری غنی برای رشد و پرورش کودکان، افزایش قوای ذهنی، خلاقیت، تقویت عملکردهای مغزی آنان است. شناخت عناصر، ساختار و تأثیرات منظر شفابخش کوهریگ، و ساماندهی متناسب با پتانسیل¬ها و ماهیت مکان، ضمن کاهش آسیب¬های آن، فرصت¬های توسعه¬ی کیفی اثربخشی را فراهم می¬کند که بر قابلیت بهره¬ی¬محیطی می¬افزاید. در مجموع حفظ و استفاده از الگوهای ساختار مناظر طبیعی سلامت¬بخش هر مکان، در طراحی و ساماندهی بافت¬های شهری اطراف یا با ماهیت مشابه، از عوامل ارتقای کیفی محیط-های شهری سلامت¬محور است. پژوهش حاضر به شیوه¬ی پدیدارشناسی و تحلیلی به واسطه¬ی اطلاعات اسنادی، میدانی (مصاحبه، تجربه¬ی محیطی و مشاهده) انجام شده است. هدف این مقاله، شناخت مناظر طبیعی ویژه¬ی سلامت¬ محور، در راستای ارتقای سلامتی و حداکثر بهره-برداری از ظرفیت¬های محیط، به منظور رشد و پرورش انسان؛ ضمن حفاظت و توسعه¬ی کیفی آن¬هاست. مقاله¬ی حاضر به چیستی منظر سلامت طبیعی و مؤلفه¬های سازنده¬ی آن¬، حدود مداخلات، ضمن حفظ و توسعه¬ی کیفی محیط، و چگونگی شناخت پتانسیل¬های آن¬؛ با بررسی نمونه موردی کوهریگ پرداخته است.

کلمات کلیدی : منظر طبیعی سلامت پتانسیل محیط بهره¬وری و توسعه¬ی کیفی حفاظت کوهریگ