تحلیلی بر «مطالعاتِ گونه‌شناسی» بناهای آرامگاهی در ایران

تحلیلی بر «مطالعاتِ گونه‌شناسی» بناهای آرامگاهی در ایران

عرفان خصم افکن نظام1 میترا آزاد2

1) دانشجوی دکتری معماری(نویسنده مسئول)، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب
2) استادیار دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی

کد IOI مقاله : XCAE-EFAAG
محل انتشار : دومین کنفرانس مدیریت شهری، شهرسازی و معماری با رویکرد اقتصاد و عمران شهری(nccau.ir)
چکیده :
    «گونه‌شناسی» را مطالعه‌یِ سیستماتیک گونه‌ها می‌دانند که نوعی ابزارِ تحلیلیِ دقیقی در معماری و فرم شهری است که پایه و اساسی عقلانی را برای طراحی فراهم می‌آورد چرا که موجب پیوند و تداوم با تاریخ می‌شود و در ایجاد خواناییِ معماری در درون یک فرهنگ ضرورت دارد. شواهد موجود در بافت‌های تاریخی، نشان می‌دهد معماران ایرانی در گذشته از مفاهیمی نزدیک به گونه و گونه‌شناسی بهره می‌بردند. از آنجایی که معماری معاصر ما فاقد نظریه است؛ رویکردهای حوزه «گونه‌شناسی» می‌تواند به ما در شناخت دقیق تفکر پیشینیان در راستای هدفمند کردن آنها برای طراحی معاصر کمک نماید زیرا گونه‌ها، آثارِ خاصِ یک فرهنگ به یک «فرم پایه‌ای» مشترک که خصوصیات کاملا قیاس‌پذیرِ شکلی و عملکردی دارد که خود به مثابه‌یِ قاعده‌یِ مدل‌ها و الگوها عمل می‌کند. ساخت بناهای آرامگاهی از سده‌یِ چهارم قمری به بعد، با پدید آمدن سلسله‌های مختلف محلی در شرق و شمال ایران رواج یافت، در دوره‌های بعدی اسلامی تداوم یافت. به گفته‌یِ هیلن‌براند بعد از مسجد بدون شک بناهای آرامگاهی بیشترین حجم معماری را به خود اختصاص داده‌اند و در دوره‌های مختلف، همواره توجهات ویژه‌ای را به خود معطوف داشته‌اند. در دوره معاصر نیز، مطالعات بسیاری در حوزه شناسایی و تحلیل این نوع از بناها، توسط محققین و متخصصین صورت گرفت. پژوهش انجام شده، از منظر مقیاس، مطالعه‌ی رویکردهای موجود در حوزه «گونه‌شناسی معماری» انجام می‌دهد؛ از بُعد عملکرد، «مذهبی» و پیرامون «بناهای آرامگاهی» است و از نگاه ابزاری، به ارزیابی تحلیلی مطالعات پیشین متخصصین استوار می‌باشد. در این بخش نیز، به عنوان نمونه‌ای از تعریف یک ساختار فکری «گونه‌شناسی» و البته با تأکید بر حوزه «بناهای آرامگاهی مذهبی» و بر اساس ساختار مدل‌های گونه‌شناسی معماری، تبیین شده و ضمن مروری سریع بر تعریف و واژه‌شناسی «گونه‌شناسی» و رجوع به منابع تحقیق و مطالعه متخصصین در زمینه گونه‌شناسی و تحلیل بنای آرامگاهی، به تهیه و تدوین یک دیاگرام جامع و کاربردی برای نقد و تحلیل گونه‌شناسی بناهای آرامگاهی پرداخته می‌شود.

کلمات کلیدی : گونه گونه‌شناسی بنای آرامگاهی مذهبی مطالعات معماری ایران