تحلیلی بر بازتاب ظهور باطن در معماری مساجد نوگرا و سنتی-نمونه¬های مورد پژوهش: مساجد شاخص معاصر و سنتی در ایران

تحلیلی بر بازتاب ظهور باطن در معماری مساجد نوگرا و سنتی-نمونه¬های مورد پژوهش: مساجد شاخص معاصر و سنتی در ایران

مهناز اژدری1 محمد علی رحیمی2

1) 1-دانشجوي دکتري تخصصي معماري، گروه معماری، واحد بوشهر ، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.
2) 2 -مربی و دكتري معماري،عضو هيات علمي، گروه معماري ، واحد بوشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، بوشهر، ایران.(نویسنده مسئول).

کد IOI مقاله : XDCB-FEBGF
محل انتشار : هفتمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری(7icsau.com)
چکیده :
    تفکر و ذهنیت غالبی که امروزه از مسجد، در فضای فکری جامعه وجود دارد لزوماً بنایی با گنبد و تاق و مناره است.این تصویر ذهنی به‌یک‌باره و در شرایط حاضر ایجاد نشده است،بلکه طی قرن‌ها در ذهن مردم شکل‌گرفته و به‌آسانی نمی‌توان آن را تغییر داد. نوشتار حاضر باهدف؛تلاش براي سير از ظاهر به باطن و خلق فضايي معنوي در مساجد نوگرا؛ به دنبال پاسخ به این سؤالات می‌باشد: چه مؤلفه‌هایی براي ظهور از ظاهر به باطن در معماري مساجد مؤثر هستند؟ و اين مؤلفه‌ها چگونه در مساجد معاصر رعايت می‌شوند؟ و اینکه اصول معنايي در حکمت اسلامي چگونه در مساجد معاصر راهگشا می‌باشند؟ پژوهش حاضر از نوع کیفی می¬باشد.این پژوهش از دو بخش تشکیل شده است،ابتدا از روش استدلال منطقی (مفهوم به مصداق)، استفاده‌شده است. بدین منظور ابتدا مبانی نظری بازتاب ظهور باطن در مساجد در دو بعد تشخص شهری و فضای عبادی درونی بر اساس فقه اسلامی مطرح گردیده،معیارهای طراحی مسجد بر اساس ظهور باطن در آن‌ها استخراج‌شده و بر آن اساس گونه شناسی مساجد (دو نمونه سنتی و دو نمونه معاصر) به‌دست‌آمده است.؛با بررسی¬های انجام شده می‌توان نتیجه گرفت، با اینکه، مسجد فضایی است که باید به‌واسطه حضور در آن، فطرت خداجوی انسان بیدار شده و حضور قلبی در فضایی روحانی باعث خضوع او در پیشگاه پروردگار گردد، ولی زندگی عصر حاضر مقتضیات خاص خود را دارد که آن را از گذشته متفاوت می‌کند.برخی دگرگونی‌های ناشی از پیشرفت فناوری در معماری اجتناب‌ناپذیر است اما نیاز است تا مرز مشخصی برای این تحولات در نظر گرفته شود تا تغییرات کالبد و شکل باعث تغییرات مفاهیم و ارزش‌های انسانی که باگذشت زمان تغییر نمی‌کند،نگردد.رسیدن به این هدف در معماری مسجد به‌عنوان فضایی عبادی، نیازمند راه‌های جدید و روش‌های نوینی است تا باوجود تمام تغییر و تحولات زندگی امروزی انسان،حضور او در محضر خداوند و تقویت حس عبادت امکان‌پذیر گردد.

کلمات کلیدی : مسجد ظهور باطن مساجد نوگرا مساجد سنتی