پارادوکس در عرفان با نگاهی به مثنوی معنوی مولانا

پارادوکس در عرفان با نگاهی به مثنوی معنوی مولانا

علی غفاری1 مریم نوروزی2

1) عضو هیات علمی و دانشیار دانشگاه محقق اردبیلی
2) دانشجوی کارشناسی ارشد عرفان اسلامی دانشگاه محقق اردبیلی

کد IOI مقاله : XDFH-FFEZE
محل انتشار : چهارمین همایش یگانگی و بیگانگی در عرفان مولانا(molanauma.ir)
چکیده :
    انسان در ساختار خود،  بزرگ‌ترین پارادوکس و اجتماع نقیضین هستی است. همچنان که خوی حیوانی و فرشته  صفتی‌اش، که همواره در درون او در خصم‌اند، گویای این تناقض عمیق درونی‌اند. تناقض از ویژگی‌های زیبای اشعار عرفانی است و خصوصیت برجسته آن،  خلاف عادت و عقل بوده و به مذاق عادت زده مخاطب خوش نشسته و موجب  التذاد می‌شود.  ترکیب متناقض‌نما  از تزویج دو واژه ناسازگار در کارگاه خیال شاعری توانمند زاده می‌شود کارایی آن در تبیین عواطف و تجربه‌های بیان ناپذیر عرفان است که با ژرف‌نگری در عبارات آن، می‌توان به لایه های عمیق متشکل از واقعیت پنهان در کلام پارادوکسی دست یافت. استفاده فراوان از تقابل آفرینی در اشعار مولانا، ضمن بیان فهم عمیق هنری و بلاغی او در قابلیت‌های فنون بلاغت، نشانگر این عقیده عمیق اوست که اگر اراده خداوندی به انجام هر گونه امری تعلق پذیرد، پس وقوع آن، امری اجتناب‌ناپذیر خواهد بود، گرچه با در هم شکستن قانون علیّت و معلولی باشد و این مسئله هرگز با قدرت عظیم الهی در تناقض نمی‌باشد. به علاوه، به این واقعیت اشاره دارد که تعبیرات پارادوکسیکال  با فضای عرفانی متناسب بوده و بر موسیقی معنایی آن بسی جان مضاعف می‌بخشد. پژوهش پیش روی،  علاوه بر تعریف پارادوکس و بیان انواع آن،  به تبیین خاستگاه و اهمیت آن و نیز علل تناقض‌گویی،  اهمیت و شیوه درک زبان پارادوکس پرداخته و نمونه‌هایی چند از پارادوکس را در مثنوی معنوی بیان می‌دارد.

کلمات کلیدی : پارادوکس انواع پارادوکس عرفان مولانا