کتیبه‌های چوبی در معماری خانه‌های تاریخی گرگان (نمونه‌ی موردی: خانه‌ی تاریخی کبیر)

کتیبه‌های چوبی در معماری خانه‌های تاریخی گرگان (نمونه‌ی موردی: خانه‌ی تاریخی کبیر)

محدثه نظیف کار1

1) عضو هیات علمی موسسه آموزش عالی لامعی گرگانی

کد IOI مقاله : XDHH-GACEA
محل انتشار : پنجمین کنفرانس بین المللی و ششمین کنفرانس ملی عمران، معماری، هنر و طراحی شهری(5iccacs.ir)
چکیده :
    هنر اسلامی می‌کوشد که فضایی پدید آورد که انسان بتواند با حضور در آن به وزن و وقار فطری اولیه خود بازگردد و سعی بر این دارد با ایجاد یک نوع خلأ همه‌ی پریشانی‌ها و تمایلات دنیوی را از میان بردارد و بعد از آن نظامی جایگزین کند که بین تعادل و آرامش باشد. از این رو می‌توان به اهمیت و جایگاه کتیبه‌ها در هنر و معماری اسلامی پی برد. خطوط نقش یافته بر کتیبه‌ها می‌توانند به صورت مستقیم بیانگر صفات ارزشمند فضای اسلامی باشند و به شکلی گویا این ارتباط معنوی را میان کالبد بنا و جسم کاربر برقرار کنند. بنابراین معماران اسلامی و کتیبه‌نویسان می‌کوشند فضایی به وجود آورند که کلیه صفات و کیفیات مقامات معنوی را متجلی سازند و با ایجاد این فضای معنوی انسان را به اشراق و شهود سوق دهند. اما با توجه به این کیفیت موجود در کتیبه‌ها، می‌توان ادعا کرد که اغلب کتیبه‌های موجود در معماری اسلامی ایران در اماکن مذهبی همچون مساجد، مقابر، خانقاه‌ها و ... به چشم می‌خورند. یکی از پدیده‌های نادر که در کمتر شهرهایی از ایران به چشم می‌خورد حضور کتیبه در معماری خانه‌های سنتی شهر گرگان است و از آنجا که تزیینات با تعاریفی که در خانه‌های سنتی نواحی مرکزی از آن شده است، در این منطقه کمتر به چشم می‌خورد، حضور کتیبه‌های رنگی و مفصل در زیر سقف‌های خانه‌های اعیانی منطقه گرگان، آنها را به یکی از تزیینات مهم موجود در خانه‌های سنتی تبدیل کرده است. به نظر می آید که اولین و مهم‌ترین دلیل استفاده از این نوع کتیبه‌ی قرآنی در این خانه‌ها ذکر یا یادآوری می‌باشد. اما حضور همزمان اشعار فارسی با مزامینی دنیوی حاکی از آن است که علاوه بر وجه اعتقادی به مسائل مربوط به آن نیز پرداخته‌اند و کاربردی زینتی نیز داشتند.

کلمات کلیدی : واژگان کلیدی کتیبه تزیینات معماری اسلامی گرگان