بررسی سیستم های انتقال باردر سازه سرای صدراعظم بازار قم

بررسی سیستم های انتقال باردر سازه سرای صدراعظم بازار قم

یاسر اکرمی1 سبحان جدیری2

1) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری اسلامی،دانشگاه قم،
2) دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی معماری اسلامی،دانشگاه قم،

کد IOI مقاله : XEDB-GKKDB
محل انتشار : هشتمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری(8icsau.ir)
چکیده :
    معماری سنتی به غیر از نشان دادن شیوه زندگی گذشتگان ما حاوی اطلاعات ارزشمندی از فنون و مصالح به کار رفته در گذشته است.بررسی جزئیات اجرایی سازه های سنتی در شناخت اين فناوري بومي سهم بسزايي دارد، به طوريكه بدون توجه به آن شناخت از سازه هاي سنتي را ميتوان يك آشنايي كلي و عمومي دانست. ظرايف و نكته هاي موجود و قابل تأمل حتي در نحوة هشت و گير يك ديوار ساده تا روشهاي اجرايي سازه هاي پيچيده ايي چون پوششهاي كاربندي مؤكد اين مطلب است. سازه ی سنتی که در مجموع شامل کلیه اجزای باربر به کار رفته در بناست مفاهیم پیچیده ای از مهندسی گذشته را در عصر قدیم نمایان میکند.این مهندسی پیچیده از مصالح بومی و فنون اکولوژیکی در بیان ایده و در جهت آسایش استفاده کنندگان مرزها در هم شکسته و بازتاب هنر و فرهنگ را در شکوه و عظمت خود به رخ میکشد. روش تحقیق استفاده شده در این مقاله از نوع توصیفی-تحلیلی بوده ، در این مقاله به بررسی سیستم سازه ای سقف تیمچه(سرای)صدراعظم قم و نحوه ی انتقال بار به سایر اجزاهای آن پرداخته شده است .همچنین تاریخچه ی این اثر تاریخی و نمونه های مشابه این اثر را در دوره های تاریخی مشابه نظیرقاجار در شهرهایی دیگر همچون تهران و کاشان مورد بررسی قرار گرفته و در انتها سیستم سازه ای مشابه آن در دنیای امروزی معرفی شده است . نتایج حاصل از بررسی این اثر تاریخی چنان نشان میدهد که جرزهای باربر و طاق و چشمه در سرای صدر اعظم عملکرد سازه ای دارند . در سقف ،باریکه طاق های حمال، مسئولیت تحمل و انتقال بارهای وارده از طرف باریکه طاق های غیر حمال و همینطور تیغه های آجری بین باریکه ها( به طور مثال آجرهای بین پاباریک یا یک شاپرک و بار چشمه که میتواند به صورت ترکین یا ساده باشد) را دارد. سیستم انتقال نیرو بدین صورت است که از مجموع نیروهای یک باریکه تاق با نیروهای وارد شده از طرف باریکه تاق های غیر حمال و تیغه های آجری بین باریکه تاق ها ترکیب شده ، و نتیجه ی نهایی در نهایت به پایه منتقل و در آخر به زمین منتقل میشود. آرایه ها ،تزئینات و سیستم سازه ای سقف آن ، مانند تیمچه بزرگ قم میباشد و همچنین کاربندی ها به واسطه ترکیب عناصر ساختاری و عناصر زیبایی شناسانه و تطبیق میان تزئینات وساختار بنا،از ارزش بالایی برخوردار است. درمقام مقایسه با نمونه های دیگر مانند تیمچه ی امین الدوله کاشان باید بیان نمود که علی رغم اینکه تیمچه امین الدوله از ظرافت زیادی در تزئینات برخوردار است اما معمار در تیمچه ی صدراعظم و تیمچه بزرگ قم سعی کرده است که با ترکیب مسائل نیارشی و تزئینی به تعادلی میان این دو دست یابد.

کلمات کلیدی : سرای صدر اعظم بازار قم عمران معماری سیستم سازه ای طاق و قوس