تحلیل و شناختی بر مکان های سوم شهری به عنوان صحنه خلق پاتوق های اجتماعی و تفریحی
تحلیل و شناختی بر مکان های سوم شهری به عنوان صحنه خلق پاتوق های اجتماعی و تفریحی
مرضیه زارعی1
1) کارشناس ارشد طراحی شهری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد پردیس، تهران، ایران،
کد IOI مقاله
:
XGAD-KAHDC
محل انتشار :
اولین کنفرانس بین المللی تحقیقات پیشرفته در مهندسی عمران، معماری و شهرسازی(icarcau.com/1st)
چکیده :
قلمروهای عمومی از جمله زیرساختهایی که در قالب برنامههای ریزی شهری طی سالهای اخیر کمتر مورد توجه قرار گرفتهاند. این فضاها از جمله زیرساختهایی که در صورت اجرایی شدن در سطح شهر میتواند منجر به شکلگیری سرمایه اجتماعی و تعامل میان اقشار مختلف جامعه شود. ممکن است این تصور وجود داشته باشد که هر فضایی که امکان حضور چندین نفر باهم را فراهم کند میتواند به عنوان یک قلمرو عمومی محسوب شود، اما قلمرو عمومی در شهر از پیوند مباحث جامعهشناسی و برنامهریزی شهری شکل میگیرد. آنطورکه در تعاریف این دو مکتب مشخص است دقیقا مکانی از شهر میتواند خصلت این نوع زیرساخت اجتماعی را داشته باشد که اجازه دهد شبکههای دوستی، همکاری و تعامل شکل بگیرد. شهروندان در این فضاها به طور منظم با یکدیگر در ارتباط هستند و روابط میان آنها نهادینه میشود. به تعبیری حتی میان افراد اطلاعات رد و بدل میشود. مکان سوم توسط جامعه شناسان شهری بهعنوان یک مکان تجمع عمومی غیررسمی که به جامعه خدمت میکند، تعریف شده است و قرنهاست که «مکان سوم» بخشی جداییناپذیر از جامعه بشری است. درحالیکه خانه (مکان اول) خصوصی است و محل کار (مکان دوم) تجربه اجتماعی ساختاری را ارائه میدهد، اما مکان های سوم با آرامش بیشتری در محیطهای عمومی به وجود میآیند که افراد میتوانند به طرق مختلف با یکدیگر ملاقات و تعامل کنند. سومین «برچسب» میتواند در طیف وسیعی از فضاهای اجتماعی مختلف اعمال شود، اما بارزترین مثال برای بسیاری از افراد کافیشاپ است: یک مکان ملاقات دوستانه و غیررسمی برای جلب دوستان و حتی ملاقات با افراد جدید. مکان سوم نه خانه است نه محل کار، مکانی است میان این دو، برای ملاقات با دوستان، استراحت و جایی برای خوردن و نوشیدن بدون فشار واسترس. الدنبرگ مکان سوم را این گونه تعریف می کند: مکانهای سوم مکان هایی هستند که مردم می توانند در آنجا در کنار یکدیگر جمع شده و با هم ارتباط برقرار کنند. درمقابل مکان اول (خانه) و مکان دوم (محل کار)، به مردم اجازه می دهد که در کنار یکدیگر بوده و از گفتگو کردن و در کنار هم بودن لذت ببرند. گوشه ی خیابان ها، کافی نتها ، قهوهخانهها ودیگر مکان های سوم به عنوان قالب اجتماعات سرزنده و اساس حضور پررنگ مردم هستند. مکانهای سوم، مکان های عمومی و جذابی هستند که زندگی غیر رسمی شهروندان در آنها شکل می گیرد و از این رو به پویایی فضای شهری که بستر حضور این مکان ها هستند، کمک می کنند. با توجه به ویژگی مکانهای سوم و نیاز های گروه سنی جوان که برقراری روابط اجتماعی با گروه همسالان و پر کردن اوقات فراغت است، در این پژوهش از میان انواع مکانهای سوم، کافه ها که نماینده مبادله اجتماعی و مطابق با نظر الدنبرگ بارزترین نمونه مكان سوم هستند، مورد بررسی قرار گرفتند. پژوهش حاضر در حیطه پژوهش های کیفی قرار دارد که با استفاده از روش تحلیل موضوعی به بررسی کافه ها و کافی شاپ های دو خیابان انقلاب و ولیعصر شهر تهران می پردازد. هدف این پژوهش تطابق دادن مکان های مذکور با ویژگی های مکان سوم و جاذب جوانان و تأثیر آنها بر تولید فضا بر اساس تفاوت کارکردی کافه و کافی شاپ و نقش متفاوتشان در شکل دهی به زندگی روزمره است. نتایج حاصل نشانگر آن هستند که اگر چه این مکانها کار کرد اولیه یکسانی دارند، اما فرم و کارکردهای ثانویه آنها تحت تأثیر ویژگی های بستر قرار گیریشان به گونه ای متفاوت شکل می گیرد. همین امر سبب باز تولید تمایز ماهیت کافه ها و کافی شاپ ها به عنوان مکانهای سوم و بازخورد آنها بر بستر قرار گیریشان می گردد.
کلمات کلیدی : کافه و کافی شاپ جوان خیابان انقلاب و ولیعصر فضای شهری مکان سوم