بررسی روشهای تغذیه ای مصنوعی و پخش سیلاب در شهر سبزوار

بررسی روشهای تغذیه ای مصنوعی و پخش سیلاب در شهر سبزوار

امیر نویدکیا1

1) کارشناس ارشد هیدروژئومرفولوژی در برنامه ریزی محیطی

کد IOI مقاله : XGFB-AZZZZE
محل انتشار : نهمین کنگره سالانه بین المللی عمران، معماری و توسعه شهری(9icsau.ir)
چکیده :
    توسعه نامتوازن بخش کشاورزی و برداشت بی رویه از سفره های آب زیرزمینی از یک سو و همچنین تغییرات اقلیمی در چند دهه ی اخیر از سوی دیگر باعث افت شدید سطح آب زیر زمینی در دشت سبزوار گردید.. تغذیه مصنوعی به روش پخش سیلاب راهکاری است که به وسیله آن می توان هم سطح ایستابی آبخوان را افزایش داد و هم از خسارت و تلفات ناشی از سیلاب جلوگیری کرد. اكثر حوضه هاي آبريز ايران در زمره مناطق خشك و نيمه خشك قرار گرفته و داراي خصوصيات خاص خود مي‌باشد با استفاده از تحقيقات انجام شده در زمينه طرحهاي تغذيه مصنوعي ايران و تجربيات بدست آمده، با شرايط خاصي براي طرحهاي تغذيه مصنوعي توصيه شده و در اين مطالعه به آن توجه شده است. هدف اصلي توسعه طرحهاي تغذيه مصنوعي در مناطق خشك تقويت سفره هاي آب زير زميني و ايجاد در رژيم بهره برداري از منابع آب است. اصولاً در مناطق و خشك و نيمه خشك بارندگي بطور موسمي‌رخ مي‌دهد، علاوه بر آن بارندگي به لحاظ مكاني نيز داراي توزيع غير يكنواخت مي‌باشد. رژيم منبع تغذيه در اين مناطق داراي نوسانات شديد آبدهي بوده و تغييرات دبي، كه ناشي از رگبارهاي شديد بارندگي است باعث بروز سيلاب مي‌باشد. سيلابها به همراه خود به ميزان قابل توجهي بار بستر و بار معلق حمل مي‌نمايد كه مقدار آن علاوه بر دبي جريان به خصوصيات سازندهاي حوضه آبريز بستگي دارد. در حوضه هايي كه داراي سنگهاي فرسايش پذير هستند. غلظت مواد معلق با افزايش دبي به شكل صعودي افزايش مي‌يابد و تا بيش از 10 هزار ميلي گرم در ليتر نيز مي‌رسد. استفاده از منابع فوق مستلزم حذف رسوبات و مواد معلق از منبع آب تغذيه است. زيرا وجود اين موارد باعث انسداد تأسيسات تغذيه و يا ترزيق مي‌شود.استفاده از سيلابها براي تغذيه مصنوعي ظرفيت سيستمهاي تغذيه مصنوعي را به ميزان قابل توجهي افزايش مي‌دهد. نياز به اراضي بيشتر و استملاك آن از مشكلات افزايش ظرفيت سيستم تغذيه مي‌باشد. حوضة آبريز سبزوار با شكلي كشيده در جهت شرق به غرب و با وسعت 5455 كيلومتر مربع كه داراي آب و هواي خشك تا نيمه خشك و با بارندگي سالانه حدود 240 ميلي متر و تبخير 2643 ميلي متر در سال مي‌باشد. شرايط خاص اقليمي( كمبود بارندگي و تبخير زياد) از يك طرف و ويژگيهاي زمين شناسي و هيدروژئولوژيكي حوضه ( سازنده هاي شور كننده و آبرفتهاي دانه ريزو سيلتي در بيشتر نواحي دشت) از طرف ديگر سبب شوري آب در بخش اعظم سفره آب زير زميني منقه گرديده، بنابراين بطور كلي منابع آب با محدوديت شديد كمي‌و بويژه كيفي همراه بوده، با وجود بارش اندك در اين دشت در دراز مدت تغذيه دشت از نظر سفره هاي زير زميني كم شده و لذا چاههاي كشاورزي ديرتر از زمان معمول خود خاموش مي‌شوند و در هنگام نزديك شدن بهار به علت كمبود بارندگي و نياز به آب كشاورزي زودتر از ايام مقرر روشن مي‌شوند، در نتيجه سفره هاي آب زير زميني هم به مقدار كافي تغذيه نمي‌شوند. و از ذخيره مخزن آب بيشتر از معمول هر سال آب از آنها برداشت مي‌شود كه خود باعث افت شديد در سطح آب زير زميني منطقه خواهد شد. علاوه بر این در پژوهش فوق کلیه دشتها بررسی و پیشنهادات لازم ارائه گردید.

کلمات کلیدی : دشت سبزوار سیلاب تغذیه مصنوعی دبی آبخوان